Δευτέρα, 16 Σεπτεμβρίου 2002

Σταμάτα - Λίμνη Μαραθώνα - Μαραθώνας.


Δευτέρα 16 Σεπτεμβρίου 2002.

Επιστρέφοντας από το Διονυσοβούνι, στρίβουμε δεξιά και πηγαίνουμε προς την Σταμάτα. Εδώ εμφανίζονται σχιστόλιθοι. Βρίσκουμε έναν δρόμο, που πηγαίνει προς Μαραθώνα – Αμυγδαλέζα. Λίγο νοτιότερα από το σημείο <489902, 4221920> υπάρχει μια εμφάνιση μαρμάρων επωθημένων επάνω στους σχιστόλιθους. Συναντούμε τον κεντρικό δρόμο και πηγαίνουμε προς τον Μαραθώνα.

Φθάνουμε στις τελευταίες στροφές επάνω από το φράγμα του Μαραθώνα, όπου βλέπουμε σχιστόλιθους και στο επάνω μέρος τους να καλύπτονται από μυλονιτιωμένα  μάρμαρα. Βγάζουμε φωτογραφία στην θέση <493552, 4224428>, όπου διακρίνονται οι φυλλίτες και από πάνω τους επωθημένο ένα μικρό κομμάτι μαρμάρων. Η θέση αυτή βρίσκεται ανατολικά του φράγματος του Μαραθώνα.

Πλησιάζοντας στον Μαραθώνα και λίγο πριν από την θέση <494850, 4223214> εμφανίζονται μάρμαρα, που είναι επωθημένα επάνω στους φυλλίτες. Φθάνουμε στον Μαραθώνα <#171, 496267, 4223039>.

Διόνυσος - Ραπεντώσα - Διονυσοβούνι.


Δευτέρα 16 Σεπτεμβρίου 2002.

Από Άγιο Πέτρο στρίβουμε αριστερά και ακολουθούμε τον κεντρικό δρόμο προς τον Διόνυσο.

Περνάμε διασταύρωση δεξιά για το γερμανικό νεκροταφείο και το νεκροταφείο Διονύσου. Μετά ο δρόμος, με πολλές στροφές διασχίζει μια μυλονιτιωμένη ζώνη. Στο σημείο <490561, 4216035> στρίβουμε δεξιά σ’ ένα μικρό δρόμο προς Ι. Μ. Παντελεήμονα. Στην περιοχή αυτή δεν διακρίνονται καλά τα πετρώματα. Πιθανότατα πρόκειται για γνεύσιους. Επιστρέφουμε στον κεντρικό δρόμο και συνεχίζουμε προς Διόνυσο.

Περνάμε από το γήπεδο του Διονύσου και φθάνουμε στο κέντρο του Διονύσου στο σημείο <489609, 4216847>. Εδώ υπάρχει κεντρική διασταύρωση δεξιά προς Ροδόπολη. Στρίβουμε δεξιά και ακολουθούμε αυτόν τον δρόμο, προς τα βόρεια.

Λίγο μετά στο αριστερό μέρος του δρόμου φαίνονται μάρμαρα της Πεντέλης αναμεμιγμένα, σε τεράστιους ογκόλιθους, με τους υποκείμενους φυλλίτες των Αθηνών. Βρισκόμαστε ακριβώς στην επιφάνεια επώθησης.

Μετά από 500 μ. περίπου στρίβουμε δεξιά για να ερευνήσουμε το Διονυσοβούνι. Στο σημείο <489806, 4217774> είναι η κορυφή του βουνού από μάρμαρα, ενώ προηγουμένως και χαμηλότερα παρατηρήσαμε το υποκείμενο των μαρμάρων, που είναι σχιστόλιθοι.


Νέα Πεντέλη - Αστεροσκοπείο - Άγιος Πέτρος.


Δευτέρα 16 Σεπτεμβρίου 2002.

Από την διασταύρωση που βρίσκεται στο σημείο <#009, 487119, 4213932> ακολουθούμε τον δρόμο (οδός Τενέδου), προς την Νέα Πεντέλη. Ακολουθώ, προς τα νότια, τις οδούς Ευβοίας, Κηφισίας και 28ης Οκτωβρίου. Φθάνουμε στην πλατεία Αλεξάνδρου Παπάγου ή  Νέας Πεντέλης, στο σημείο <#170, 487384, 4212058>. Το σημείο αυτό βρίσκεται ανάμεσα σε δύο λόφους: προς τα βορειοανατολικά είναι ο λόφος της Νέας Πεντέλης και προς τα νοτιοδυτικά είναι ο λόφος του Προφήτη Ηλία. Στην θέση <487302, 4211684>, δηλαδή νοτιοανατολικά του λόφου του Προφήτη Ηλία,  παρατηρούμε αριστερά του δρόμου φυλλίτες ή σχιστόλιθους των Αθηνών.

Αμέσως μετά υπάρχει διασταύρωση αριστερά για Πεντέλη και Μονή Πεντέλης. Στρίβουμε αριστερά (ανατολικά) και ακολουθούμε την Λεωφόρο Πεντέλης, που μετά ονομάζεται Λεωφόρος Ελευθερίου Βενιζέλου. Από εδώ βλέπουμε τον λόφο του Αστεροσκοπείου της Πεντέλης, που αποτελείται από μάρμαρα της Πεντέλης επωθημένα επάνω στους φυλλίτες των Αθηνών.

Καθώς ανηφορίζουμε προς τα ανατολικά, στην Λεωφόρο Ελευθερίου Βενιζέλου, διασχίζουμε χαρακτηριστικές εμφανίσεις φυλλιτών, δηλαδή δεν έχουμε ακόμη συναντήσει τα επωθημένα μάρμαρα. Βρισκόμαστε σε υψόμετρο 410 μ. Νοτίως της λεωφόρου υψώνεται ο λόφος της Πεντέλης (Αστεροσκοπείου), του οποίου η κορυφή έχει υψόμετρο 500 μ. Βορείως της λεωφόρου υψώνεται ο λόφος Καλλιθέα, με υψόμετρο κορυφής 478 μ. Οι δύο αυτοί λόφοι αποτελούνται από μάρμαρα της Πεντέλης, που είναι επωθημένα επί του φυλλιτικού υποβάθρου των Αθηνών. Η επιφάνεια της επώθησης βρίσκεται μερικά μέτρα υψηλότερα από την λεωφόρο Ελευθερίου Βενιζέλου, περίπου σε υψόμετρο 430 μ.

Φθάνουμε στην είσοδο της Μονής Πεντέλης, που βρίσκεται αριστερά του δρόμου στο σημείο <#15, 488145, 4211254>. Αφήνουμε, για λίγο, την λεωφόρο και κατευθυνόμαστε νότια για να εξερευνήσουμε την ανατολική πλευρά του λόφου του Αστεροσκοπείου. Ο δρόμος είναι ανηφορικός. Οι σχιστόλιθοι γίνονται πιο συμπαγείς. Από την είσοδο του Αστεροσκοπείου και πάνω εμφανίζονται τα μάρμαρα, που σαφώς υπέρκεινται των σχιστόλιθων.

Στην θέση <#16, 487954, 4211193> διακρίνεται η τεκτονική επαφή μεταξύ μαρμάρων και των υποκείμενων φυλλιτών, σε υψόμετρο 445 μ.

Επιστρέφουμε στην λεωφόρο Ελευθερίου Βενιζέλου και συνεχίζουμε προς τα ανατολικά (προς Νέα Μάκρη). Φθάνουμε στο Δημαρχείο Πεντέλης, όπου υπάρχει διασταύρωση. Προς Νότο, ο δρόμος (οδός Δουκίσσης Πλακεντίας) κατευθύνεται προς τον Σταυρό Αγίας Παρασκευής. Ανατολικά, ο δρόμος κατευθύνεται προς το μοναστήρι Νταού Πεντέλης. Εμείς στρίβουμε αριστερά (βόρεια) και ακολουθούμε τον δρόμο που ανηφορίζει προς το βουνό της Πεντέλης (οδός Βασιλέως Γεωργίου Δευτέρου).

Στο σημείο <#17, 489100, 4211757> και σε υψόμετρο 520 μ. ξανασυναντούμε τα μάρμαρα της Πεντέλης επωθημένα πάνω από τους φυλλίτες των Αθηνών. Από το σημείο αυτό και καθώς ανηφορίζουμε προς τα βορειανατολικά, ο δρόμος (Λεωφόρος Διονύσου) ακολουθεί την επαφή φυλλιτών – μαρμάρων, δηλαδή την επιφάνεια της επώθησης. Τα μάρμαρα, σε μικρή έκταση, εμφανίζονται και σε ένα μικρό λατομείο δεξιά του δρόμου.

Στο σημείο <#18, 490709, 4212329> υπάρχει parking δίπλα στον δρόμο, σε υψόμετρο 700 μ. περίπου, όπου σταματάμε. Στην βόρεια πλευρά του δρόμου φαίνονται οι φυλλίτες, πολύ χαλαροί. Η επαφή με τα επωθημένα μάρμαρα βρίσκεται λίγο υψηλότερα από τον δρόμο.

Νοτίως του parking, υπάρχει ένα λοφάκι, με υψόμετρο 721 μ. που ονομάζεται Καραούλι ή Χρυσούλη Ράχη. Και στο λοφάκι αυτό, στην κορυφή του περίπου, εμφανίζονται τα επωθημένα μάρμαρα.

Ο δρόμος συνεχίζει να πηγαίνει προς τα βορειοανατολικά. Τώρα διασχίζουμε γνεύσιους, πολύ έντονα μεταμορφωμένους, που μοιάζουν πολύ με αυτούς της Άνδρου. Οι γνεύσιοι ανήκουν στην επωθημένη σειρά, μαζί με τα μάρμαρα.

Στην θέση <#19, 491830, 4212770> υπάρχει parking και στην βόρεια πλευρά του δρόμου παρατηρείται η επαφή των υποκείμενων φυλλιτών (σχιστόλιθων των Αθηνών) με τους υπερκείμενους επωθημένους γνεύσιους της Πεντέλης. Το υψόμετρο είναι 703 μ. περίπου. Η διάκριση των δύο πετρωμάτων απαιτεί κάποια εξοικείωση. Μια σημαντική διαφορά μεταξύ τους είναι το ότι οι γνεύσιοι περιέχουν μέσα στις στρώσεις τους μικρούς φακούς χαλαζία, σαν κροκάλες, ενώ αυτό το χαρακτηριστικό δεν παρατηρείται στους φυλλίτες.

Στην συγκεκριμένη περιοχή, τα στρώματα είναι περίπου οριζόντια. Η ίδια επαφή μεταξύ φυλλιτών και γνευσίων συνεχίζεται και μετά το parking, που αναφέραμε, προς τα ανατολικά.

Απέναντι, ανατολικά και μακριά, διακρίνεται το βουνό Μεγάλη Μαυρηνόρα με υψόμετρο 778 μ. Στο επάνω μέρος του βουνού αυτού, από το υψόμετρο των 720 μ. και πιο ψηλά, διακρίνονται τα επωθημένα μάρμαρα με την επιφάνεια της επώθησης να έχει κλίση προς τα ανατολικά, δηλαδή προς τον Ευβοϊκό Κόλπο. Το κάτω μέρος αυτού του βουνού φαίνεται ότι αποτελείται από σχιστόλιθους των Αθηνών.

Το γεγονός ότι η επιφάνεια της επώθησης βρίσκεται σε υψόμετρο 430 μ. στο αστεροσκοπείο Πεντέλης, σε υψόμετρο 700 μ. περίπου στην θέση Καραούλι και σε υψόμετρο 720 μ. στην Μεγάλη Μαυρηνόρα, με τάση να χαμηλώνει ταχέως προς την παραλία της Νέας Μάκρης, δείχνει ότι το όρος Πεντελικό αποτελεί ένα αντίκλινο.  Αρχικά, η επώθηση της σειράς των μαρμάρων - γνευσίων της Πεντέλης επί των φυλλιτών του υποβάθρου έγινε με την επιφάνεια της επώθησης να είναι επίπεδη και οριζόντια. Αργότερα, το σύνολο των στρωμάτων (υπόβαθρο και επωθημένη σειρά) πτυχώθηκαν ταυτόχρονα, με αποτέλεσμα η επιφάνεια επώθησης να καμφθεί προς τα άνω και να σχηματίσει ένα αντίκλινο.

Συνεχίζουμε την διαδρομή μας προς τα ανατολικά. Περνάμε τον αυχένα του βουνού και κατηφορίζουμε προς το Άγιο Πέτρο.

Στο σημείο <#022, 493094, 4213487>, σε υψόμετρο 588 μ., στην θέση Διάβαση Μπάλας, εμφανίζονται επιφανειακά γνεύσιοι. Στο σημείο αυτό υπάρχει δεξιά χωματόδρομος, που κατηφορίζει προς τα νότια. Ακολουθούμε αυτόν τον δρόμο για να πάμε να δούμε τα στρώματα που υπόκεινται των γνευσίων, μέσα στην κοιλάδα, που υπάρχει εκεί. Στην αρχή συναντούμε τους υπερκείμενους επωθημένους  γνεύσιους του Πεντελικού. Μετά, προχωρώντας σε μικρότερα υψόμετρα συναντούμε τους μαλακούς σχιστόλιθους (φυλλίτες) του υποβάθρου. Οι φυλλίτες έχουν κλίση προς τα βόρεια, ενώ οι γνεύσιοι προς τα ανατολικά.

Ο χωματόδρομος συνεχίζει προς τα νότια. Στο σημείο <024, 492264, 4212113>, σε υψόμετρο 483 μ., συναντούμε μια διασταύρωση που πηγαίνει προς τα ανατολικά προς Μικρά Μαυρηνόρα και Μονή Νταού Πεντέλης. Βρισκόμαστε μέσα σε φυλλίτες των Αθηνών. Σταματούμε εδώ και γυρίζουμε πίσω για να επιστρέψουμε στον κεντρικό δρόμο. Ανηφορίζοντας, ψάχνουμε προσεκτικότερα να εντοπίσουμε το ακριβές σημείο επαφής μεταξύ φυλλιτών και υπερκείμενων γνευσίων.

Στο σημείο <492938, 4213215>, σε υψόμετρο 566 μ. περίπου, δίπλα στον χωματόδρομο, διακρίνεται η επαφή των δύο συστημάτων, των φυλλιτών με τους υπερκείμενους γνεύσιους. Τα πετρώματα είναι σχεδόν όμοια και δύσκολα διακρίνονται μεταξύ τους. Μέσα στον μυλονίτη της επώθησης υπάρχουν θραύσματα οφιολιθικών πετρωμάτων. Αυτό δείχνει ότι πιθανότατα η επώθηση της μάζας του Πεντελικού επί των σχιστόλιθων (φυλλιτών) της Αθήνας έγινε συγχρόνως με τις άλλες επωθήσεις της Αττικής, όπως π.χ. της Ακρόπολης, του Λυκαβηττού και του όρους Αιγάλεω, οι μυλονίτες των οποίων περιέχουν, επίσης, θραύσματα οφιολιθικών πετρωμάτων.

Φθάνουμε στον κεντρικό δρόμο, στο σημείο #022 και συνεχίζουμε προς τα ανατολικά για να πάμε στην εκκλησία του Αγίου Πέτρου. Μετά από λίγο, συναντούμε την εκκλησία και την διασταύρωση με την κεντρική λεωφόρο Διονύσου – Νέας Μάκρης, στο σημείο <#003, 414105, 4213520>.


Κηφισιά - Όρος Πεντελικό.


Δευτέρα 16 Σεπτεμβρίου 2002.

Ξεκινούμε από τα Πατήσια και πηγαίνουμε προς την Κηφισιά. Περνούμε από την Μεταμόρφωση (Πλατεία Ηρώων Πολυτεχνείου) <#167, 478879, 4212365>, την Λυκόβρυση (Πλατεία Κάσδαγλη) <#168, 480787, 4213272> και φθάνουμε στην Κηφισιά (διασταύρωση Όθωνος και Λεωφ. Κηφισίας) <#169, 483293, 4213848)>. Μετά από τις οδούς Λεβίδου, Χαρ. Τρικούπη και Ξενίας προχωρούμε προς τα ανατολικά, προς την Νέα Πεντέλη.

Ανηφορίζοντας την οδό Ξενίας, στην θέση Φυτώριο Δ. Κηφισιάς, παρατηρούμε ότι η περιοχή καλύπτεται από σχιστόλιθους των Αθηνών. Αμέσως μετά περνάμε πάνω από ένα ρεματάκι.

Στο σημείο <#001, 485293, 4213894> υπάρχει διασταύρωση αριστερά (οδός Σποράδων) για Πεντέλη. Προχωρούμε στα όρια της δομημένης περιοχής και δεξιά μας (ανατολικά) υπάρχει δάσος. Αμέσως μετά, στο σημείο <#002, 485552, 4214220> παρατηρούμε δεξιά και αριστερά του δρόμου μεγάλες εμφανίσεις σχιστόλιθων των Αθηνών. Οι σχιστόλιθοι αυτοί είναι ημιμεταμορφωμένοι και μπορούν να θεωρηθούν ως φυλλίτες.

Περνώ μια δεξιά στροφή και στο διπλανό οικόπεδο, στην θέση <#007, 485746, 4214438> διακρίνεται ένα ασβεστολιθικό κροκαλοπαγές - λατυποπαγές, που μοιάζει με μυλονίτη, να υπέρκειται των σχιστόλιθων - φυλλιτών των Αθηνών.

Απέναντι και δεξιά του δρόμου υπάρχει ένας λόφος με κεραίες - αναμεταδότες, που πιθανότατα αποτελείται από σχιστόλιθους των Αθηνών. Μέχρι το σημείο <#008, 486465, 4214252> εμφανίζονται οι σχιστόλιθοι.

Μετά ανοίγεται μπροστά μας ένα οροπέδιο, που μοιάζει με ισοπεδωμένη περιοχή (επιφάνεια επώθησης). Το υψόμετρο είναι 460 μ. περίπου. Ανηφορίζοντας, ο δρόμος στρίβει ελαφρά αριστερά. Εδώ παρατηρούνται σχιστόλιθοι αρκετά σκληροί. Νοτίως του δρόμου υπάρχει λόφος με υψόμετρο κορυφής του 503 μ.

Λίγο μετά, στο σημείο <#009, 487119, 4213932> συναντούμε διασταύρωση αριστερά για τα αρχαία λατομεία μαρμάρου και την κορυφή του Πεντελικού όρους. Στρίβουμε αριστερά και ακολουθούμε αυτόν τον δρόμο.

Στο σημείο <#010, 487430, 4214235>, σε υψόμετρο 541 μ. παρατηρούμε ότι και εδώ έχουμε φυλλίτες των Αθηνών.

Συνεχίζουμε να ανηφορίζουμε και μετά από λίγο τα πράγματα αλλάζουν. Στην θέση <#011, 487872, 4214490> και λίγο χαμηλότερα από την θέση αυτή, σε υψόμετρο 580 - 590 μ. αρχίζουν να εμφανίζονται τα εντόνως μεταμορφωμένα πετρώματα της Πεντέλης, δηλαδή τα μάρμαρα. Εδώ βρίσκεται το πρώτο λατομείο μαρμάρου, που συναντούμε.

Συνεχίζουμε να ανηφορίζουμε προς την κορυφή του Πεντελικού. Στο σημείο <#012, 488285, 4214553> συναντώ διασταύρωση αριστερά προς το μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα. Εδώ εμφανίζονται μάρμαρα της Πεντέλης με κλίση προς τα νότια. Το υψόμετρο είναι 680 μ.

Συνεχίζουμε να ανηφορίζουμε. Μετά συναντούμε μάρμαρα με αρκετό πάχος και κλίση προς τα ανατολικά. Στο σημείο <#13, 489246, 4214605> και σε υψόμετρο 1000 μ. παρατηρείται ένας κιτρινωπός μυλονίτης, που μοιάζει με τεκτονικό λατυποπαγές επωθήσεως.

Στο σημείο αυτό, που βρίσκεται σχεδόν στην κορυφή του Πεντελικού όρους, είναι πιθανόν, το πάχος των μαρμάρων να είναι πολύ μικρό και σε μικρό βάθος, κάτω από τα μάρμαρα να βρίσκονται οι  φυλλίτες των Αθηνών. Εάν αυτό συμβαίνει πράγματι, τότε το Πεντελικό όρος πρέπει να αντιστοιχεί σε ένα μεγάλο αντίκλινο, που ανύψωσε φυλλίτες και μάρμαρα κατά 800 μ. περίπου, σε σχέση με μέσο υψόμετρο του Λεκανοπεδίου, που είναι 200 μ. περίπου.

Συνεχίζουμε να ανηφορίζουμε για λίγο ακόμη και σταματούμε στο σημείο <#014, 489468, 4214350> σε υψόμετρο 1036 μ.

Επιστρέφουμε πίσω στον κεντρικό δρόμο για Νέα Πεντέλη, στο σημείο #009.

Οι παραπάνω παρατηρήσεις δείχνουν ότι τα μάρμαρα της Πεντέλης είναι επωθημένα επάνω στους σχιστόλιθους - φυλλίτες των Αθηνών. Μεταξύ των δύο σχηματισμών παρεμβάλλεται τεκτονικό λατυποπαγές (μυλονίτης επώθησης). Το υψόμετρο της επιφάνειας επώθησης είναι 590 μ. περίπου, ανατολικά της Κηφισιάς.


Δευτέρα, 9 Σεπτεμβρίου 2002

Καλαμπάκα - Θεόπετρα - Μουζάκι.


Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2002.

Ερχόμενοι από την Δεσκάτη φθάνουμε στην Καλαμπάκα και συνεχίζουμε προς τα νότια.

Αμέσως μετά την Καλαμπάκα, υπάρχει αριστερά διασταύρωση για Θεόπετρα και Κονισκό, στην κοιλάδα του ποταμού Λιθαίου. Στρίβουμε προς Θεόπετρα.

Αμέσως μετά, και λίγο πριν φθάσουμε στην ρίζα του βουνού της Θεόπετρας, που καλύπτεται από επωθημένα μάρμαρα, στρίβουμε αριστερά στον δρόμο προς Αύρα, για να δούμε ένα άλλο ασβεστολιθικό βουνό που βρίσκεται βορειότερα.

Πάμε σε ένα νταμάρι, που βρίσκεται βόρεια του ποταμού Λιθαίου, όπου παρατηρούμε μάρμαρα επωθημένα επάνω σε οφιόλιθους. Τα μάρμαρα είναι λευκά και μικροκρυσταλλικά και μοιάζουν με αυτά της Δεσκάτης. Το νταμάρι βρίσκεται στην θέση <300010, 4395360>.

Επιστρέφουμε στην Θεόπετρα και παρατηρούμε τους ασβεστόλιθους του βουνού που βρίσκεται βορείως του χωριού. Πρόκειται για τα ίδια μάρμαρα, που συναντήσαμε και προηγουμένως στο νταμάρι. Τα μάρμαρα είναι επωθημένα επί των οφιολίθων και η επιφάνεια της επώθησης και ο μυλονίτης διακρίνονται ευκρινώς.

Παρόμοιες εμφανίσεις ασβεστόλιθων ή μαρμάρων επωθημένων επί οφιολίθων συναντώνται και νοτιότερα στα χωριά Άγιοι Θεόδωροι, Βασιλική και Ράξα.

Στον γεωλογικό χάρτη του ΙΓΜΕ, φύλλο ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ, οι ασβεστόλιθοι αυτοί αναφέρονται ως: α) κρητιδικοί ασβεστόλιθοι της Θεόπετρας υπαγόμενοι στην Υποπελαγονική ζώνη, β) ως ηωκαινικοί ασβεστόλιθοι της Βασιλικής υπαγόμενοι στους σχηματισμούς της Μεσοελληνικής αύλακας και επωθημένοι επί των μαργών του Ριζώματος ηωκαινικής, επίσης, ηλικίας.

Σύμφωνα, όμως, με τις παρατηρήσεις μας, οι παραπάνω ασβεστολιθικοί σχηματισμοί είναι αλλόχθονες και επωθημένοι επί των οφιόλιθων ή των μαργών του Ριζώματος. Οι μάργες του Ριζώματος δεν είναι μολασσικός σχηματισμός της Μεσοελληνικής αύλακας, αλλά είναι φλυσχοειδή στρώματα του υποβάθρου (σχιστοψαμμίτες), που συνοδεύουν τους οφιόλιθους. 

Επάνω από τα φλυσχοειδή του Ριζώματος, συναντούμε, βορειότερα, να έχει αποτεθεί επικλυσιγενώς η μολασσική σειρά του Επταχωρίου, που αποτελεί τον βαθύτερο μολασσικό ορίζοντα της Μεσοελληνικής αύλακας.

Προς τα δυτικά, δηλαδή, στις ανατολικές παρυφές της οροσειράς του Κόζιακα και γενικότερα της Πίνδου, τα στρώματα της μολασσικής σειράς του Επταχωρίου αρχίζουν να κάμπτονται προς τα άνω αποκτώντας έντονη κλίση προς τα ανατολικά. Αυτό σημαίνει ότι κάμφθηκαν ακολουθώντας την παραμόρφωση – αντικλινική ανύψωση της οροσειράς της Πίνδου. Παρόμοιες παρατηρήσεις είχαμε κάνει και στην διαδρομή  Κοζάνη - Νεάπολη - Επταχώριον - Κόνιτσα (Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2002).

Μετά την Θεόπετρα, επιστρέφουμε στον κεντρικό δρόμο και φθάνουμε στα Τρίκαλα. Σε κάποιο σημείο, στρίβουμε νοτιοδυτικά και πηγαίνουμε προς το Μουζάκι.

Όταν φθάνουμε στους πρόποδες του Κόζιακα, βλέπουμε ότι εμφανίζονται ραδιολαρίτες. Μετά το Μουζάκι ακολουθούμε τον δρόμο για Λίμνη Πλαστήρα (17 χλμ.) και μπαίνουμε στο φαράγγι του Πάμισου, που κόβει εγκάρσια την οροσειρά του Κόζιακα.

Εδώ παρατηρούμε στα χαμηλότερα σημεία σχιστόλιθους και ραδιολαρίτες, ενώ υψηλότερα παρατηρούμε τους ασβεστόλιθους του Κόζιακα, που είναι λεπτοπλακώδεις και ανήκουν στην ενότητα της Πίνδου. Πιθανότατα οι ασβεστόλιθοι του Κόζιακα να είναι επωθημένοι επί των σχιστόλιθων και των ραδιολαριτών.

Ανάντη του φαραγγιού, η κοιλάδα φαρδαίνει, προς τα δυτικά. Εδώ παρατηρούμε φλυσχοειδή πετρώματα, επί των οποίων είναι και πάλι επωθημένοι οι ασβεστόλιθοι του Κόζιακα.

Συναντούμε διασταύρωση δεξιά για περιοχή Αργιθέας, περιοχή Αχελώου (57 χλμ.) και Άρτα (147 χλμ.). Αριστερά οι δρόμος πηγαίνει στην λίμνη Πλαστήρα. Σταματούμε εδώ και γυρίζουμε πίσω, στην Καρδίτσα.


Δεσκάτη - Καλαμπάκα.


Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2002.

Μετά την Δεσκάτη κατευθυνόμαστε νοτιοδυτικά. Διασχίζουμε και πάλι σχιστόλιθους. Φθάνουμε στο χωριό Παρασκευή, όπου ο δρόμος στρίβει απότομα αριστερά (νότια) για Καλαμπάκα. Συνεχίζουμε προς τα νότια περνώντας και πάλι μέσα από φυλλίτες.

Διανύουμε μια λεκάνη, που καλύπτεται από μαλακούς σχηματισμούς, όπου φυτρώνουν χαμηλά δάση. Μετά το πέτρωμα μεταβάλλεται, προς τα νοτιοδυτικά, σε περιδοτίτες, ραδιολαρίτες και γενικά σε σχηματισμούς της οφιολιθικής σειράς.

Συναντούμε αριστερά διασταύρωση για Φωτεινό. Το χωριό αυτό βρίσκεται στην οροσειρά των Αντιχασίων, στα όρια μεταξύ Νομού Γρεβενών και Νομού Τρικάλων.

Μετά, ο δρόμος κατηφορίζει μέσα σε ένα μεγάλο όρυγμα, ανοιγμένο μέσα σε οφιόλιθους. Αμέσως μετά εμφανίζονται νεογενή. Δεξιά υπάρχει διασταύρωση προς Κερασιά ή Κερασούλα. Βρισκόμαστε στην θέση <305279, 4413655>, όπου το υψόμετρο είναι 750 μ. Μετά περνάμε μια δεξιά στροφή και φωτογραφίζουμε την επίκλυση του Νεογενούς επάνω στους οφιόλιθους. Είμαστε στην θέση <304984, 4413133>. Βρισκόμαστε μέσα σε οφιόλιθους, ενώ προς τα νότια αρχίζει να αναπτύσσεται το Νεογενές, με κλίση προς τα νότια.

Προχωρώντας προς τα νότια, μπαίνουμε μέσα σε νεογενή, που είναι όμοια με αυτά της μεσοελληνικής αύλακας των Γρεβενών. Εδώ, όμως έχουν κλίση άλλοτε προς τα ανατολικά και άλλοτε προς τα δυτικά.

Μετά προχωρούμε προς τα δυτικά, ακολουθώντας την κοιλάδα του ποταμού Ίωνα (Μουργκάνη), παραπόταμου του Πηνειού. Συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Ψήλωμα, όπου υπάρχουν λίγα τεταρτογενή. Διακρίνουμε ψηλά τα κροκαλοπαγή των Μετεώρων.

Περνάμε από διασταύρωση δεξιά για Ασπροκκλησιά. Μετά βρίσκουμε διασταύρωση δεξιά για Αχλαδιά. Δεξιά, βόρεια του δρόμου, νοτίως της Αχλαδιάς, διακρίνεται μια ασβεστολιθική εμφάνιση, στην κορυφή ενός βουνού με υψόμετρο 850 μ. περίπου. Εξετάζοντας τον γεωλογικό χάρτη του ΙΓΜΕ, φύλλο ΑΓΙΟΦΥΛΛΟ, βλέπουμε ότι νοτίως της Αχλαδιάς, υπάρχουν κρητιδικοί ασβεστόλιθοι σε επαφή με οφιόλιθους και νεογενείς μάργες και κροκαλοπαγή.

Φαίνεται, ότι στην περιοχή αυτή το Νεογενές έχει μικρό πάχος και τοπικά εμφανίζεται στην επιφάνεια του εδάφους το οφιολιθικό υπόβαθρο. Οι κρητιδικοί ασβεστόλιθοι είναι επωθημένοι ταυτόχρονα και επί του Νεογενούς και επί των οφιόλιθων. Η παρατήρηση αυτή μας επιτρέπει να διατυπώσουμε την άποψη, ότι στην περιοχή του Αγιόφυλλου, το υπόβαθρο αποτελείται από οφιόλιθους, το δε πάχος των νεογενών αποθέσεων, που καλύπτουν τους οφιόλιθους, μπορεί να είναι πολύ μικρό.

Έπειτα, συναντούμε αριστερά διασταύρωση για Γαύρο και Σκεπάρι. Προς τα νότια διακρίνονται τα συμπαγή κροκαλοπαγή των Μετεώρων, με κλίση 5 - 6º προς τα νότια.

Φθάνουμε σε διασταύρωση με τον κεντρικό δρόμο Γρεβενών – Καλαμπάκας. Συνεχίζουμε προς την Καλαμπάκα. Μετά από μερικά χιλιόμετρα, ο δρόμος στρίβει προς τα νότια και περνάμε την γέφυρα του Ίωνα (Πηνειού). Τώρα βρισκόμαστε στην αριστερή (ανατολική) πλευρά του ποταμού. Συναντούμε διασταύρωση αριστερά (ανατολικά) για Αγ. Δημήτριο και μετά μια άλλη διασταύρωση δεξιά (δυτικά) για Ιωάννινα.

Συνεχίζουμε προς τα νοτιοανατολικά έχοντας τον Πηνειό δεξιά μας και φθάνουμε στην Καλαμπάκα.

Τριγωνικό - Κρανέα - Δεσκάτη.


Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2002.

Από το Τριγωνικό ακολουθούμε τον κεντρικό δρόμο προς τα νότια, δηλαδή προς Σαραντάπορο. Περνάμε μέσα από τεκτονικά – μολασσικά λατυποπαγή, που αποτελούν το υπόβαθρο των επωθημένων μαρμάρων. Μετά εμφανίζονται τα μάρμαρα αριστερά του δρόμου μας, καθώς διασχίζουμε ένα φαράγγι. Δεξιά μας εκτείνεται το Νεογενές.

Στο σημείο <324827, 4441172> βλέπουμε την βάση των μαρμάρων του όρους Καμβούνια, που είναι επωθημένα επάνω στους υποκείμενους σχιστόλιθους. Εδώ δεν υπάρχει Νεογενές, που κανονικά, σε άλλες περιοχές, είναι επικλυσιγενές επί των σχιστόλιθων και οφιολίθων. Η κλίση των μαρμάρων είναι προς τα βορειανατολικά. Φαίνεται καθαρά ότι τα μάρμαρα βρίσκονται επάνω από στην σχιστολιθική - οφιολιθική σειρά.

Συνεχίζουμε περνώντας μέσα από ηφαιστειοϊζηματογενή πετρώματα και στρίβουμε αριστερά για να περάσουμε μέσα από το χωριό Μεταξάς. Όπως ανηφορίζουμε το πέτρωμα μοιάζει καταπληκτικά με τους φυλλίτες της Κρήτης. Από πάνω τους φαίνονται τα επωθημένα μάρμαρα των Καμβουνίων.

Περνούμε μέσα από τον Μεταξά <#161, 326706, 4438754> και ξαναβγαίνουμε στον κεντρικό δρόμο, διασχίζοντας συνεχώς τους φυλλίτες.

Αμέσως μετά από 200 μ. υπάρχει διασταύρωση δεξιά για Δεσκάτη. Ακολουθούμε αυτόν τον δρόμο, που είναι σχεδόν οριζόντιος σε υψόμετρο 970 μ..

Περνούμε μέσα από φυλλίτες, που έχουν σχεδόν οριζόντια στρώση. Αριστερά μας υπάρχει μια μεγάλη λεκάνη, που καλύπτεται από αυτά τα πετρώματα. Μπαίνουμε στο Λιβαδερό <#162, 324610, 4433484>. Το υψόμετρο είναι 1000 μ. περίπου. Οι σχιστόλιθοι μοιάζουν πολύ με τον σχιστόλιθο των Αθηνών.

Στην είσοδο του Λιβαδερού υπάρχει κόμβος και στρίβουμε αριστερά (νοτιοανατολικά) για Δεσκάτη. Μετά από λίγο μπαίνουμε στην Θεσσαλία. Διασχίζουμε συνεχώς φυλλίτες. Αριστερά μας συνεχίζει να υπάρχει η μεγάλη λεκάνη. Ο δρόμος συνεχίζει μέχρι τον αυχένα του βουνού, σχεδόν οριζόντιος.

Συναντούμε το χωριό Άκρη <#163, 326057, 4429248>, σε υψόμετρο 910 μ. Μετά συνεχίζουμε προς Λουτρό και Κρανέα, δηλαδή προς τα νοτιοδυτικά. Ο δρόμος βρίσκεται σε υψόμετρο 950 μ., συνεχώς μέσα σε φυλλίτες.

Στο σημείο <324936, 4428155>, περί τα 1500 μ. νοτιοδυτικά της Άκρης και δεξιά του δρόμου (δυτικά) εμφανίζονται κατακερματισμένοι ασβεστόλιθοι δίπλα στον δρόμο. Είναι μάρμαρα επωθημένα επάνω σε οφιόλιθους. Ο δρόμος ακολουθεί σε μήκος 200 μ. την επιφάνεια της επώθησης.  Μετά, περνάμε τον αυχένα της κορυφογραμμής των Καμβουνίων σε υψόμετρο 1025 μ. και αρχίζουμε να κατηφορίζουμε στην νότια πλαγιά του βουνού διασχίζοντας πάντοτε το κάλυμμα των μαρμάρων.  Όταν φθάνουμε στο σημείο <325129, 4427176>, ο δρόμος μας ξανασυναντά την βάση των επωθημένων μαρμάρων  και από κάτω βρίσκουμε την μυλονιτιωμένη επιφάνεια επώθησης των μαρμάρων επί των οφιολίθων.

Συνεχίζουμε να κατηφορίζουμε προς τα νοτιοδυτικά. Βορειοδυτικά μας διακρίνουμε τις κορυφές των Καμβουνίων που καλύπτονται από τα επωθημένα μάρμαρα, ενώ η βάση του βουνού είναι σχιστολιθική. Ο δρόμος μας για αρκετά χιλιόμετρα είναι σχεδόν οριζόντιος, σε υψόμετρο 920 μ. και διασχίζει τους σχιστόλιθους του υποβάθρου. Προς νότο βρίσκεται ένα φαράγγι, το Αγριόρρεμα, όπου πηγαίνουμε κατεβαίνοντας διαρκώς προς τα υποκείμενα στρώματα, που είναι οι φυλλίτες.

Τα Καμβούνια αντιστοιχούν σε ένα μεγάλο αντίκλινο που σχηματίσθηκε, αφού είχε γίνει, πρώτα, η τοποθέτηση του καλύμματος των μαρμάρων, επί μιας οριζόντιας, αρχικά, επιφάνειας. Μεταγενέστερα, το σύνολο των δύο σειρών, δηλαδή του καλύμματος των μαρμάρων και των υποκείμενων σχιστόλιθων – φυλλιτών του υποβάθρου, πτυχώθηκε και σχημάτισε ένα αντίκλινο που συμπίπτει με την κορυφογραμμή των Καμβουνίων. Στην νότια πλευρά του αντικλίνου, τα μάρμαρα έχουν κλίση προς Νότο και βυθίζονται προς το φαράγγι Αγριόρρεμα.

Ο χείμαρρος που διασχίζει το φαράγγι Αγριόρρεμα ονομάζεται Ποταμιά και πηγάζει δυτικότερα, από την περιοχή της Δεσκάτης. Διασχίζει την περιοχή από δυτικά προς τα ανατολικά και καταλήγει στο ποταμό Τιταρήσιο του Τυρνάβου.   

Κατηφορίζοντας προς την Ποταμιά φθάνουμε στο χωριό Λουτρόν <#164, 323848, 4425774>. Στην είσοδο του χωριού υπάρχει διασταύρωση προς τα αριστερά, σε καινούργιο δρόμο προς το χωρίο Κρανέα Ελασσόνας. Στρίβουμε και ακολουθούμε αυτόν τον καινούργιο δρόμο.

Ξαναβρίσκουμε τον μυλονίτη των μαρμάρων, που βυθίζονται προς το ποτάμι και περνούν και στην απέναντι όχθη. Έχουν δηλαδή κλίση προς τα νότια. Αυτά τα μάρμαρα είναι πολύ θρυμματισμένα, δηλαδή στρωματογραφικά βρίσκονται σχεδόν στην επιφάνεια επώθησης. Τελικά κατεβαίνουμε στο ποτάμι και αρχίζουμε να ανηφορίζουμε στην απέναντι (νότια) πλευρά.

Τα μάρμαρα προοδευτικά γίνονται λεπτοπλακώδη και παίρνουν  σκούρο γκρι χρώμα. Είναι πάντοτε πολύ τεκτονισμένα, με κλίση προς τα νοτιοανατολικά. Περνούμε τον αυχένα του βουνού στην θέση <325275, 4424856>, Άγιος Κωνσταντίνος, περίπου 1,5 χλμ. βορειοδυτικά της Κρανέας και κινούμαστε προς τα νοτιοανατολικά, δηλαδή προς την κατεύθυνση που κλίνουν τα μάρμαρα. Βρισκόμαστε μέσα σε μια λοφώδη περιοχή, σε αρκετά μεγάλο υψόμετρο, 820 μ. Εδώ, έχουμε συνεχώς λεπτοπλακώδη μάρμαρα.

Φθάνουμε στην Κρανέα Ελασσόνας <#165, 326361, 4424217>. Διασχίζουμε την πόλη και κατευθυνόμαστε προς τα νότια, ανατολικά από το βουνό Σουβλόπετρα.  Το επάνω μέρος του βουνού αυτού αποτελείται από μάρμαρα του επωθημένου καλύμματος. Ο δρόμος μας ανηφορίζοντας περνά ανατολικά από την Σουβλόπετρα, αλλά μέσα από οφιόλιθους του υπόβαθρου. Η επιφάνεια της επώθησης των μαρμάρων επί των οφιόλιθων βρίσκεται λίγο υψηλότερα από τον δρόμο, δηλαδή σε υψόμετρο 850 μ. περίπου.

Δηλαδή το υπόβαθρο της περιοχής, ενώ στην περιοχή του Λουτρού ήταν σχιστόλιθοι – φυλλίτες, νοτιότερα στην περιοχή της Κρανέας μεταπίπτει, οριζοντίως, σε οφιόλιθους. Αυτό αποδεικνύει την συνύπαρξη σχιστόλιθων – οφιόλιθων, μέσα στην ίδια στρωματογραφική ενότητα.

Στην θέση <326524, 4422777> σε υψόμετρο 858 μ. ξανασυναντούμε την επιφάνεια επώθησης δίπλα στον δρόμο με τα μάρμαρα να επωθούνται επάνω στους οφιόλιθους. Ολόκληρο το βουνό προς τα νοτιοανατολικά αποτελείται από  μάρμαρα. Συνεχίζουμε διασχίζοντας διαρκώς αυτά τα λεπτοπλακώδη γκρίζα μάρμαρα, που καλύπτουν τις κορυφές των βουνών της περιοχής.

Φθάνουμε σε διασταύρωση με κεντρικό δρόμο, δεξιά για Δεσκάτη (16 χλμ.) και αριστερά για Ελασσόνα. Συνεχίζουμε προς Δεσκάτη.

Κατηφορίζουμε μέσα στην κοιλάδα του ρέματος Χούνη, με κατεύθυνση βορειοδυτική διασχίζοντας συνεχώς τα λεπτοπλακώδη μάρμαρα, που βρίσκονται στην βάση του καλύμματος.

Φθάνουμε σε διασταύρωση δεξιά (βόρεια) για Λουτρό και Άκρη. Μετά βγαίνουμε στην φαρδιά κοιλάδα του χείμαρρου Ποταμιά, σε υψόμετρο 700 μ. Στο σημείο <321059, 4423893> κάτω από τα μάρμαρα, που ζώνουν περιφερειακά την κοιλάδα, βλέπουμε τους υποκείμενους οφιόλιθους, που έχουν κλίση προς τα νότια.

Ο δρόμος συνεχίζει προς τα δυτικά διασχίζοντας σχιστόλιθους και φυλλίτες. Μπαίνουμε στον Νομό Γρεβενών. Η κλίση των σχιστόλιθων, που μοιάζουν με γάββρους, είναι 10º περίπου προς τα δυτικά. Φαίνεται ότι βρισκόμαστε μέσα σε ηφαιστειοϊζηματογενή πετρώματα. Τα μάρμαρα απουσιάζουν.

Μπροστά μας απλώνεται ένας κάμπος λοφώδης και φαρδύς κατά 10 χλμ. περίπου, που έχει σχηματισθεί μέσα σε φυλλίτες.  Συνεχίζουμε προς τα δυτικά. Φθάνουμε στην Δεσκάτη <#166, 312912, 4420937> έχοντας συναντήσει γάββρους και σχιστόλιθους, μέσα στην κοιλάδα.

Βορείως της Δεσκάτης υψώνεται ο όγκος των Καμβουνίων, με την κορυφογραμμή Βουνάσα, ύψους 1570 μ. Η οροσειρά, στο επάνω τμήμα της, αποτελείται από μάρμαρα επωθημένα επί των οφιολίθων. Η επιφάνεια επώθησης βρίσκεται αρκετά υψηλά, σε υψόμετρο 1300 μ. περίπου.

Περνάμε έξω από την Δεσκάτη  και συνεχίζουμε προς Καλαμπάκα. Το υψόμετρο του κάμπου είναι 865 μ.


Προσήλιο - Τριγωνικό.


Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2002.

Μετά την αναγνώριση στην περιοχή Πολύρραχου, ακολουθούμε τον δρόμο προς Σέρβια. Η περιοχή αυτή ονομάζεται Στενά Πόρτας. Συναντούμε μια διασταύρωση αριστερά και πηγαίνουμε προς το χωριό Προσήλιο <#160, 324766, 4446222>. Διασχίζουμε νεογενείς σχηματισμούς (μολάσσα).

Μετά το Προσήλιο, ο δρόμος είναι χαραγμένος επάνω στην ζώνη επώθησης, που είναι ένα λατυποπαγές ασβεστολιθικό με άφθονο κίτρινο αργιλικό υλικό. Το επωθημένο πέτρωμα αντιστοιχεί σε λευκά μάρμαρα παρόμοια με αυτά του Ιλαρίωνα.

Στο σημείο <324181, 4445570> υπάρχει δεξιά του δρόμου ένα πολύ μεγάλο λιγνιτωρυχείο. Το σημείο αυτό βρίσκεται μεταξύ των βουνών Πάτωμα και Άγιος Χριστόφορος, 1500 μ. νοτιοδυτικά του Προσήλιου. Ο λιγνίτης εμφανίζεται μέσα στην κορυφή των νεογενών σχηματισμών, λίγο πιο χαμηλά από την επιφάνεια επώθησης των μαρμάρων επί του Νεογενούς, σε υψόμετρο 570 μ. περίπου. 

Συνεχίζουμε να ανηφορίζουμε προς τα νοτιοδυτικά, στην βάση του βουνού Άγιος Χριστόφορος, που αποτελείται από μάρμαρα.  Ο δρόμος ακολουθεί την επαφή της επιφάνειας επώθησης των μαρμάρων επί του Νεογενούς. Φθάνουμε σε έναν αυχένα, σε υψόμετρο 733 μ. Συναντούμε δεξιά στροφή για τον Ιερό Ναό Αγ. Χριστόφορου, που βρίσκεται στην κορυφή του βουνού, σε υψόμετρο 1000 μ.

Μετά αρχίζουμε να κατηφορίζουμε προς τα νοτιοδυτικά. Φθάνουμε στην περιοχή των γάββρων και των οφιόλιθων, που συναντήσαμε στην νότια πλευρά του βουνού Ράχη Προσήλιο. Στο σημείο <321043, 4442375> υπάρχει μεγάλο εργοστάσιο επεξεργασίας μαρμάρων.

Βγαίνουμε στον κόμβο του Τρανόβαλτο και στρίβουμε αριστερά προς το Τριγωνικό. Διασχίζουμε πάλι τους οφιόλιθους και τους γάββρους. Μετά το Τριγωνικό ακολουθούμε τον δρόμο προς Σαραντάπορο.

Από την παραπάνω γεωλογική αναγνώριση βγαίνει το συμπέρασμα ότι τα λιγνιτικά στρώματα είναι, πιθανότατα, άνω-μειοκαινικής ηλικίας και σχηματίσθηκαν λίγο πριν από την τοποθέτηση του καλύμματος των μαρμάρων επί των νεογενών σχηματισμών της περιοχής Τριγωνικού.


Αιανή - Τριγωνικό - Πολύρραχο.


Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2002.

Περνούμε από την Αιανή <#143, 314129, 4448035> και κατηφορίζουμε προς την λίμνη Πολυφύτου, περνάμε με γέφυρα πάνω από την λίμνη, φθάνουμε στο Ρύμνιο και συνεχίζουμε ακολουθώντας τον καινούργιο δρόμο προς το Τριγωνικό. Μετά από μια δεξιά καμπύλη, ο δρόμος αρχίζει να ανηφορίζει στην βόρεια πλαγιά του βουνού Ράχη Προσήλιο (808 μ.). Η βάση του βουνού αποτελείται από μαλακά πετρώματα, οφιόλιθους ή νεογενή.

Στο σημείο <320134 4443762>, στην βόρεια πλευρά του βουνού, ανατολικά του δρόμου εμφανίζονται μάρμαρα επωθημένα επί των μαλακών σχηματισμών. Οι μαλακοί σχηματισμοί του υπόβαθρου φαίνεται ότι είναι γάββροι (κοκκώδη βασικά πετρώματα). Μεταξύ γάββρων και μαρμάρων υπάρχει μυλονίτης της επιφάνειας επώθησης. Είμαστε στην θέση <320010, 4443687>. Δεν διακρίνεται το ακριβές είδος των ασβεστόλιθων. Συνεχίζουμε προς το Τριγωνικό. Οι γάββροι είναι στρωμένοι και έχουν κλίση 30˚ προς τα βορειοανατολικά.

Ο δρόμος φθάνει σε υψόμετρο 575 μ. και συναντά μια κοιλάδα που ονομάζεται Αικατερίνης Λάκκος. Αριστερά μας εμφανίζονται συνεχώς γάββροι με κλίση νοτιοανατολική. Στην θέση <320621, 4442146> φαίνεται ότι οι γάββροι έχουν καλυφθεί από νεογενή μολάσσα της οποίας τα στρώματα έχουν κλίση προς τα νότια.

Φθάνουμε σε έναν κόμβο. Δεξιά για Τρανόβαλτο και αριστερά για Προσήλιο. Συνεχίζουμε ευθεία για το Τριγωνικό.

Λίγο μετά τον κόμβο τελειώνει το Νεογενές, που φαίνεται ότι είναι επικλυσιγενές, και ξαναμπαίνουμε στους γάββρους. Μετά, κάτω από τους γάββρους εμφανίζονται φυλλίτες, που έχουν μεγάλη κλίση προς τα βόρεια. Φαίνεται ότι γάββροι, φυλλίτες και οφιόλιθοι ανήκουν στο ίδιο σύστημα.

Από το σημείο <321777, 4442143>, περίπου 1700 μ. δυτικά του Τριγωνικού, ξαναρχίζει το Νεογενές, επικλυσιγενές επάνω στους φυλλίτες. Το υψόμετρο είναι 680 μ. Η επίκλυση βρίσκεται λίγο χαμηλότερα, σε υψόμετρο 660 μ.

Φθάνουμε στο Τριγωνικό. Ο οικισμός βρίσκεται δεξιά του δρόμου. Αριστερά του δρόμου υπάρχει ένα λοφάκι με Νεογενές και μια κεραία στην κορυφή του. Φθάνοντας στην διασταύρωση με τον κεντρικό δρόμο Σερβίων - Ελασσόνας, διακρίνουμε ένα κάλυμμα από ασβεστολιθικά λατυποπαγή, που είναι στρωμένα σχεδόν οριζόντια. Πρόκειται για τον μυλονίτη της επώθησης των μαρμάρων του βουνού Κορυφές επί του Νεογενούς της περιοχής Τριγωνικού. Το υψόμετρο της επιφάνειας επώθησης είναι 800 μ. περίπου.

Το βουνό Κορυφές αποτελεί μια χαμηλή προέκταση, προς τα βόρεια, της οροσειράς των Καμβουνίων, που υψώνεται μεταξύ Θεσσαλίας και Μακεδονίας. Τα Καμβούνια αποτελούν την προς νότο προέκταση του Βούρινου και πιθανότατα σχηματίζουν και αυτά ένα μεγάλο αντίκλινο, όπως και ο Βούρινος.

Στρίβουμε αριστερά προς τα Σέρβια. Προχωρούμε για λίγο μέσα στα λατυποπαγή της επώθησης. Μετά από 500 μ. διακρίνονται από κάτω τους κοκκινοχώματα και λατυποπαγή με αρκετό πάχος, που μοιάζουν με τεταρτογενή. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μολασσικά λατυποπαγή. Αυτά συνεχίζονται επί 500 μ. ακόμη. Στο σημείο <324724, 4444338> υπάρχει ένα λατομείο, που εκμεταλλεύεται τα χαλίκια της μολάσσας. Από κάτω ακριβώς από τα λατυποπαγή εμφανίζεται το Νεογενές με μάργες και ψαμμίτες. Επομένως, η επώθηση των μαρμάρων και ο σχηματισμός του μυλονίτη έγιναν κατά την διάρκεια της απόθεσης ή μετά την απόθεση της νεογενούς μολάσσας.

Φθάνουμε στην είσοδο του χωριού Πολύρραχο, όπου διακρίνεται ακόμη η μολάσσα. Η κλίση των στρωμάτων είναι βορειοανατολική.

Μετά το Πολύρραχο υπάρχουν δύο μεγάλοι ελιγμοί του δρόμου, μέσα σε μολάσσα. Λίγο πιο χαμηλά, το Νεογενές έρχεται σε επαφή με τα μάρμαρα. Δεξιά του δρόμου έχουμε μάρμαρα που προεκτείνονται υψηλότερα και καλύπτουν το βουνό, ενώ αριστερά του δρόμου, μέσα στην κοιλάδα έχουμε Νεογενές. Είναι εμφανές ότι τα μάρμαρα είναι επωθημένα επί του Νεογενούς.

Στο σημείο <325901, 4446690> συναντούμε δεξιά διασταύρωση προς τα λιγνιτωρυχεία της ΛΑΡΚΟ. Στρίβουμε και ακολουθούμε αυτόν τον δρόμο, που φαίνεται ότι είναι η παλαιά Εθνική Οδός, που οδηγεί στο Σαραντάπορο. Η περιοχή ονομάζεται Πλακάκια. Ο δρόμος αρχικά διασχίζει μια κοιλάδα, που έχει ανοιχθεί σε μαλακά πετρώματα, και μετά μπαίνει σε μια περιοχή με μάρμαρα. Μετά ξαναμπαίνουμε σε Νεογενές. Τα μάρμαρα φαίνεται ότι είναι επωθημένα επί του Νεογενούς.

Σταματούμε στο σημείο <327606, 4446436>, πριν να φθάσουμε στα λιγνιτωρυχεία, και επιστρέφουμε στον κεντρικό δρόμο, μετά το Πολύρραχο προς Σέρβια. Η περιοχή ονομάζεται Στενά Πόρτας.

Οι προηγούμενες παρατηρήσεις δείχνουν ότι τα μάρμαρα της Πελαγονικής ζώνης, τα οποία θεωρούνται τριαδικής ηλικίας, είναι αλλόχθονες σχηματισμοί, οι οποίοι επωθήθηκαν επί του Νεογενούς ή επί των υποκείμενων οφιόλιθων – σχιστοκερατόλιθων κατά το Ανώτερο Μειόκαινο.

Οι παρατηρήσεις αυτές διαψεύδουν την θεωρία περί υπάρξεως, κατά το Τριαδικό, του λεγόμενου «Πελαγονικού Υβώματος», επί του οποίου υποτίθεται ότι επωθήθηκαν, κατά το Ιουρασικό – Κρητιδικό, οι οφιόλιθοι με την διαδικασία της obduction.

 

Κοζάνη - Λευκοπηγή - Ζυγόστη Ρέμα.


Η γεωλογική αναγνώριση που ακολουθεί έχει σχέση με ένα πολύ σημαντικό θέμα της γεωλογίας της Ελλάδας και πιο συγκεκριμένα αφορά την στρωματογραφική θέση των οφιόλιθων μέσα στις ελληνικές οροσειρές. Για να κατατοπισθεί καλύτερα ο αναγνώστης, κάνω μια μικρή αναφορά στις απόψεις των παλαιότερων ερευνητών.

Ο C. RENZ (1953),  είχε θεωρήσει ότι οι οφιόλιθοι (ή σειρά σερπεντινιτών – σχιστοκερατόλιθων, όπως τους ονόμαζε) ανήκουν στην ζώνη Ανατολικής Ελλάδας και ότι είναι ιουρασικής - ανωκρητιδικής ηλικίας.

Είχε επισημάνει, επίσης, ότι, λιθολογικώς, οι σχιστοκερατολιθικοί σχηματισμοί της ζώνης Ανατολικής Ελλάδας, μοιάζουν πάρα πολύ με το ανάλογο σύμπλεγμα του Μεσοζωικού της ζώνης Ωλονού – Πίνδου και μερικώς με τα κερατολιθικά στρώματα (στρώματα Βιγλών) της Αδριατικο-Ιόνιου ζώνης.

Ο RENZ πίστευε, επίσης, ότι το κύριο χαρακτηριστικό της ζώνης της Ανατολικής Ελλάδας είναι η ανωκρητιδική επίκλυση, η οποία έλαβε χώρα επί της σχιστοκερατολιθικής διάπλασης, προοδευτικά σε διάφορες εποχές του Κάτω Κρητιδικού. Έτσι, υπέθετε, ότι οι οφιόλιθοι έχουν προ-ανωκρητιδική ηλικία.

Όσον αφορά το υπόβαθρο των οφιόλιθων, ο C. RENZ  πίστευε, ότι αντιστοιχούσε στους ανωτριαδικούς ασβεστόλιθους του Αρχανίου (Δυτική Όθρυς) και στους αμμωνιτοφόρους ασβεστόλιθους του Ασκληπιείου του Ιερού της Επιδαύρου (ανατολική πλαγιά του λόφου Θεόκαυτα). Είχε όμως αρκετές αμφιβολίες γι αυτό, διότι οι εν λόγω τριαδικοί ασβεστόλιθοι ήταν δυνατόν να ανήκουν στην ζώνη Παρνασσού – Γκιώνας ή Ωλονού - Πίνδου.

Σχετικά με το υπόβαθρο των οφιόλιθων, ο J. BRUNN (1956) είχε δημοσιεύσει μια γεωλογική τομή, από την βορειοανατολική περιοχή του Βούρινου (κοιλάδα Ζυγόστη) μέχρι τα Γρεβενά. Στην τομή αυτή οι τριαδικοί ασβεστόλιθοι της περιοχής Ζυγόστη, με κλίση προς τα δυτικά, εισχωρούσαν κάτω από τους οφιόλιθους του δυτικού Βούρινου. 

Λόγω της σημασίας της που παρουσιάζει η κατανόηση της θέσης των οφιόλιθων μέσα στο γεωλογικό οικοδόμημα της Ελλάδας, επιχείρησα να επαληθεύσω τις παρατηρήσεις του BRUNN στην θέση Ζυγόστη. Είχα υπόψη μου, ότι μολονότι οι τριαδικοί ασβεστόλιθοι και οι οφιόλιθοι είναι πετρώματα πολύ διαδεδομένα στην Ελλάδα, στην πραγματικότητα οι μεταξύ τους επαφές σπανίως είχαν χαρτογραφηθεί σε μη τεκτονισμένες η παραμορφωμένες συνθήκες. Έτσι, είχα σοβαρές αμφιβολίες, σχετικά με την ύπαρξη ή όχι του τριαδικού ασβεστολιθικού υπόβαθρου των οφιόλιθων.

Επίσης, υπήρχε πρόβλημα σχετικά με την κατάταξη των τριαδικών ασβεστόλιθων σε κάποια γεωτεκτονική ζώνη. Όπως ανέφερα, ο RENZ είχε διατυπώσει την σκέψη, ότι οι οφιόλιθοι μπορεί να ήταν επωθημένοι επάνω στους τριαδικούς ασβεστόλιθους γειτονικών (δυτικότερων) ζωνών. Αντίθετα, ο BRUNN είχε την άποψη, ότι οι τριαδικοί ασβεστόλιθοι ανήκαν στην Πελαγονική ζώνη και ότι οι οφιόλιθοι αποτέθηκαν με κανονική επαφή επάνω σ’ αυτούς. Την ίδια περίπου άποψη είχε και ο AUBOUIN, μόνο που κατέταξε τους οφιόλιθους σε μια ιδιαίτερη ζώνη, την Υποπελαγονική.

Πολύ αργότερα, περί το 1972, όταν έγινε δεκτό, ότι οι οφιόλιθοι είναι τμήματα ωκεάνιου φλοιού, υποστηρίχθηκε ότι οι τελευταίοι είχαν αποβληθεί από γειτονικό ωκεανό και είχαν επωθηθεί επάνω στους ανωτριαδικούς ασβεστόλιθους της Πελαγονικής ζώνης. Η θεωρία αυτή προτάθηκε από τον  R. Coleman και ονομάσθηκε Obduction. Όμως και πάλι το πρόβλημα δεν λύθηκε, διότι, όπως ανέφερα παραπάνω, οφιόλιθοι επωθημένοι επί τριαδικών ασβεστόλιθων σπανίως έχουν χαρτογραφηθεί με σιγουριά σε μη πτυχωμένο περιβάλλον. 

Οι δικές μου έρευνες δείχνουν σήμερα ότι η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική, δηλαδή οι τριαδικοί ασβεστόλιθοι είναι επωθημένοι επάνω στους οφιόλιθους, οι δε τελευταίοι δεν έχουν υπόβαθρο, δηλαδή είναι αυτόχθονες ωκεάνιοι σχηματισμοί. 




Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2002.

Ξεκινώντας από την Κοζάνη κατευθυνόμαστε προς Αιανή. Φθάνουμε στην Λευκοπηγή <#142, 308339, 4455531>. Μετά τον πλάτανο στο κέντρο του χωριού, παίρνουμε έναν δρόμο δεξιά, προς την κοιλάδα Ζυγόστη. Η κοιλάδα από τοπογραφικής απόψεως είναι κλειστή και η μοναδική διέξοδος των νερών βρίσκεται προς τα ανατολικά, όπου σχηματίζεται το φαράγγι του ρέματος Ζυγόστη (ανατολικότερα παίρνει το όνομα Θανάση Ρέμα). Ακολουθούμε ένα δρόμο που πηγαίνει προς τα δυτικά. Περνούμε μπροστά από το γήπεδο του χωριού και συναντούμε ασβεστόλιθους, πολύ τεκτονισμένους, αλλά στην θέση αυτή δεν διακρίνονται οι υποκείμενοι σχηματισμοί.

Συνεχίζουμε, ανηφορίζοντας, προς τον Ιερό Ναό Αγ. Αθανασίου. Διασχίζουμε ασβεστόλιθους σκούρου γκρι χρώματος, που στο γεωλογικό χάρτη του ΙΓΜΕ (Φύλλο ΚΝΙΔΗ) αναφέρονται ως ιουρασικοί - κρητιδικοί.

Στο σημείο <306731, 4454448> βλέπουμε αυτούς τους ασβεστόλιθους να βρίσκονται επωθημένοι επάνω από τους οφιόλιθους. Άρα δεν υπάρχει κρητιδική επίκλυση. Συνεχίζοντας προς τα δυτικά διασχίζουμε τους οφιόλιθους, που περιέχουν ηφαιστειοϊζηματογενή στοιχεία αλλά και περιδοτίτες. Από πάνω τους, 10 μ. υψηλότερα από τον δρόμο, βρίσκεται η βάση των κρητιδικών ασβεστόλιθων.

Στο σημείο <306541, 4454338> η επαφή οφιόλιθων - ασβεστόλιθων ξανασυναντά τον δρόμο, διότι έχει κλίση προς τα βορειοδυτικά. Μετά υπάρχει ένα ρήγμα με διεύθυνση ΒΔ-ΝΑ, το οποίο έχει κατεβάσει το δυτικό τέμαχος, με αποτέλεσμα οι ασβεστόλιθοι προς τα δυτικά να βρίσκονται δίπλα στους οφιόλιθους που είναι ανατολικά.

Στο σημείο <305942, 4454225> βρίσκουμε γκρίζους λεπτοπλακώδεις ασβεστόλιθους, πιθανώς τριαδικής ηλικίας. Στο βάθος του φαραγγιού βλέπουμε την εκκλησία του Αγ. Αθανασίου και πιο δυτικά διακρίνουμε οφιόλιθους και από πάνω τους, επωθημένους, τους τριαδικούς ασβεστόλιθους της κορυφής Ασπροβούνι (1560 μ.) του Βούρινου. Άρα επάνω στους οφιόλιθους βρίσκονται επωθημένοι και οι τριαδικοί και οι ιουρασικοί – κρητιδικοί ασβεστόλιθοι.

Σταματούμε στην θέση αυτή και επιστρέφουμε προς την Λευκοπηγή. Επιστρέφοντας, στην θέση <307699, 4455183>, απέναντι από μια εκκλησία με ένα κυπαρίσσι, συναντούμε το Νεογενές, με μάργες, μαργαϊκούς ασβεστόλιθους και ψαμμίτες σε οριζόντια λεπτά στρώματα. Το Νεογενές έχει αποτεθεί επικλυσιγενώς επάνω στους οφιόλιθους. Ανατολικότερα εκτείνεται η νεογενής πεδιάδα, που είναι σχεδόν οριζόντια.

Συνεχίζουμε προς τα νότια και φθάνουμε στην Αιανή. Εδώ διακρίνεται και πάλι το Νεογενές με μάργες κλπ.


Κυριακή, 8 Σεπτεμβρίου 2002

Ρύμνιο - Σέρβια.


Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2002.

Φθάνουμε στις όχθες της λίμνης Πολυφύτου και περνάμε την γέφυρα. Συνεχίζουμε, ακολουθώντας τον παλαιό δρόμο για Λάρισα, για Ρύμνιο και Γούλες.

Ο δρόμος περνά χαμηλά, δεξιά (νοτιοανατολικά) από την λίμνη. Τα πετρώματα είναι νεογενή και αμέσως μετά, σε απόσταση 1 χλμ. προς τα νότια, διακρίνεται η απότομη πλαγιά με τους ασβεστόλιθους. Πρόκειται για ασβεστόλιθους ή μάρμαρα, που έχουν επωθηθεί επάνω στο Νεογενές της κοιλάδας του Αλιάκμονα.

Προχωρούμε προς τα βορειοανατολικά έχοντας δεξιά μας τις εμφανίσεις των ασβεστόλιθων. Διασχίζουμε κροκαλοπαγή και λατυποπαγή που αποτελούν τον μυλονίτη της επώθησης. Η περιοχή είναι λοφώδης με διάσπαρτους ασβεστολιθικούς ογκόλιθους, που αποτελούν εναπομείναντα klippen, στο μέσον της πεδιάδας. Η επιφάνεια της επώθησης είναι σχεδόν οριζόντια.

Φθάνουμε στις Γούλες <#158, 322180, 4447353>. Περνούμε και τις Αυλές <#159, 326437, 4449174>. Μετά τις Αυλές υπάρχει ένα έργο που ανηφορίζει προς την βάση των επωθημένων ασβεστόλιθων, που μάλλον είναι αγωγός του νερού. Έχει σουρουπώσει και δεν διακρίνεται καλά. Ο δρόμος ανεβαίνει προς την βάση των ασβεστόλιθων διασχίζοντας νεογενή. Συναντούμε τον κεντρικό δρόμο Ελασσόνας – Σερβίων και στρίβουμε αριστερά για να πάμε προς τα Σέρβια. Φθάνουμε στα Σέρβια, αλλά έχει σκοτεινιάσει και φεύγουμε για να επιστρέψουμε στην Κοζάνη.


Βάρη - Ποντινή - Ιλαρίων - Αιανή.


Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2002.

Από τους Πυλωρούς κατευθυνόμαστε προς Βάρη. Μπαίνουμε και πάλι σε μια επίπεδη περιοχή, σαν οροπέδιο. Στο βάθος, προς τα βόρεια διακρίνεται ο Βούρινος. Στην περιοχή μας υπάρχει πιθανότατα ένα λεπτό στρώμα Νεογενούς και από κάτω βρίσκονται οι οφιόλιθοι. Ο δρόμος κατευθύνεται προς τα βόρεια. Στην είσοδο του χωριού της Βάρης, υπάρχει δεξιά διασταύρωση για το χωριό Χρώμιο. Ακολουθούμε αυτόν τον δρόμο, που τον περάσαμε και χθες, αλλά αντίστροφα.

Φθάνουμε σε διασταύρωση με κεντρικό δρόμο δεξιά για Δεσκάτη. Ακολουθούμε αυτόν τον δρόμο. Αμέσως μετά υπάρχει ένα εργοστάσιο και ένα όρυγμα όπου διακρίνονται οφιόλιθοι. Υπάρχουν γάββροι, περιδοτίτες και σχιστοκερατόλιθοι και γενικά μεγάλη ποικιλία από ηφαιστειοϊζηματογενή πετρώματα.

Στα αριστερά μας ανοίγεται κάτι σαν κλειστή αποξηραμένη λίμνη. Φαίνεται ότι πρόκειται για οφιολιθική περιοχή. Ανεβαίνουμε έναν αυχένα και μετά κατεβαίνουμε σε ένα ποτάμι, όπου η περιοχή καλύπτεται από κροκαλοπαγή οφιολιθικά (πιθανώς μολασσικά). Φθάνουμε στην Ποντινή και επιστρέφουμε πίσω, στον δρόμο προς Χρώμιο και Αιανή. Μετά το Χρώμιο και λίγο πριν φθάσουμε στην Αιανή, βρίσκουμε έναν δρόμο δεξιά (νότια) προς τον Ιλαρίωνα.

Φθάνουμε στον Ιλαρίωνα και μπαίνουμε μέσα στο φαράγγι που έχει δημιουργήσει ο Αλιάκμονας. Συναντούμε λευκά μάρμαρα, τα οποία φαίνεται ότι είναι αλλόχθονες σχηματισμοί, επωθημένοι επάνω στο Νεογενές της περιοχής.

Φθάνουμε στην θέση του φράγματος Ιλαρίωνα, που δεν έχει κατασκευασθεί ακόμη. Παίρνω την φωτογραφία 26 στην είσοδο της σήραγγας εκτροπής του Ιλαρίωνα. Από πάνω διακρίνονται μερικές σπηλιές, σαν ερημητήριο μοναχού, και υπάρχουν πετρώματα που μοιάζουν με νεογενή. Φωτογραφία 27 είναι από ανάντη το στενό του Ιλαρίωνα. Δεξιά και αριστερά του στενού διακρίνονται μάρμαρα (ελαφρά μεταμορφωμένοι ασβεστόλιθοι).

Στην ανάντη έξοδο του φαραγγιού διευρύνεται η κοιλάδα του Αλιάκμονα και δεν υπάρχουν, πλέον, μάρμαρα, αλλά μαλακά πετρώματα. Βρίσκομαι στην θέση <311613, 4440366> σε υψόμετρο 322 μ.

Δυτικά των μαρμάρων, μέσα στην κοιλάδα, βρίσκουμε σχιστόλιθους που έχουν κλίση προς τα νοτιοδυτικά, δηλαδή από εκεί που έρχεται το ποτάμι. Πρόκειται για φυλλίτες, που περιέχουν και σχιστοποιημένους οφιόλιθους. Βρίσκομαι στην θέση <311526, 4440493>. Δεν μπορώ να εκτιμήσω την θέση των μαρμάρων σχετικά με τους φυλλίτες και το Νεογενές.

Φεύγοντας και επιστρέφοντας από το φράγμα του Ιλαρίωνα, διασχίζουμε νεογενή, προσπαθώντας να διακρίνουμε την επαφή με τους οφιόλιθους. Ανηφορίζοντας και πηγαίνοντας λίγο προς τα δυτικά, μπαίνουμε μέσα στους φυλλίτες και λίγο πιο ψηλά μπαίνουμε και πάλι στους μολασσικούς σχηματισμούς του Νεογενούς.

Βγαίνουμε στην διασταύρωση που έρχεται από το Χρώμιο (απ’ όπου είχαμε έρθει) και συνεχίζουμε βορειοανατολικά για Αιανή. Είμαστε μέσα σε νεογενή, με οριζόντια στρώση, που φθάνουν μέχρι την ρίζα του Βούρινου. Συνεχίζουμε προς τα βορειοανατολικά έχοντας ανατολικά μας την λίμνη του φράγματος Πολυφύτου.

Φθάνουμε στην Αιανή και στρίβουμε δεξιά (νοτιοανατολικά) ακολουθώντας το δρόμο προς την λίμνη και το Ρύμνιο.


Σιάτιστα - Γρεβενά - Κνίδη - Βάρη.


Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2002.

Από την Σιάτιστα στρίβουμε νότια και πηγαίνουμε προς τα Γρεβενά, από τον παλιό δρόμο. Διασχίζουμε κροκαλοπαγή με μεγάλες κροκάλες, τα οποία είναι υπολείμματα του τεκτονικού λατυποπαγούς της επώθησης των ασβεστολιθικών καλυμμάτων που έγινε επάνω στο Νεογενές.

Κατηφορίζουμε προς την κοίτη του Αλιάκμονα. Περνούμε μια καινούργια γέφυρα, στην θέση Γέφυρα Γιακόβου. Έπειτα ανηφορίζουμε και συναντούμε αριστερά διασταύρωση για το χωριό Ταξιάρχης. Διασχίζουμε τεταρτογενείς προσχώσεις και μετά μπαίνουμε σε νεογενή με ελαφρά κλίση προς τα δυτικά.

Συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Μηλιά και Αγ. Γεώργιο. Περνούμε από το χωριό Βατόλακκος <#153, 285418, 4447319>. Μετά υπάρχει διασταύρωση δεξιά για Ελεύθερο και έπειτα μπαίνουμε στο χωριό Μυρσίνα <#154, 284609, 4444533>.

Κατηφορίζουμε σε ένα ποτάμι, τον Γρεβενιώτικο Ποταμό, έχοντας αριστερά μας την Εγνατία Οδό. Είμαστε μέσα σε νεογενή. Φθάνουμε στα Γρεβενά και αμέσως μετά επιστρέφουμε λίγο προς τα πίσω, όπου υπάρχει ένα τυροκομείο. Στο σημείο αυτό και προς τα δεξιά υπάρχει διασταύρωση προς Κνίδη, που περνά κάτω από τον κεντρικό δρόμο και κατευθύνεται προς τα ανατολικά, περνώντας κάτω από την μεγάλη κοιλαδογέφυρα της Εγνατίας.

Προχωρούμε στην αριστερή όχθη, παράλληλα με τον Γρεβενιώτικο μέσα από τεταρτογενείς αναβαθμίδες. Κατευθυνόμαστε προς τον Πόρο. Περνάμε μια στενή γέφυρα στον Αλιάκμονα, λίγο ανάντη της συμβολής του Γρεβενιώτικου με αυτόν.

Αριστερά και δεξιά υπάρχουν λατομεία για αδρανή υλικά. Το βουνό Ντάφα Ράχη (717 μ.) σχηματίζεται από ασβεστόλιθους. Ανηφορίζουμε στην ανατολική όχθη του Αλιάκμονα. Διακρίνουμε κίτρινες λεπτοστρωμένες μάργες και ασβεστολιθικούς ογκόλιθους, που θυμίζουν μυλονίτη. Αλλού, το πέτρωμα μοιάζει με ένα φλυσχοειδές, που έχει μεγάλη κλίση προς το ποτάμι (δυτικά). Το ερώτημα είναι εάν πρόκειται για Νεογενές.

Μπαίνουμε στο χωριό Πόρος <#155, 289269, 4442260>, που είναι κτισμένο σε μαλακά πετρώματα, που όμως δεν διακρίνονται καλά, διότι η περιοχή είναι καλλιεργημένη. Ο δρόμος συνεχίζει να ανηφορίζει προς τα ανατολικά. Το πέτρωμα αποτελείται από κροκαλοπαγή, άμμους και ψαμμίτες, πολύ χαλαρούς, που πιθανώς έχουν νεογενή προέλευση, αλλά είναι τεκτονισμένοι.

Συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Πιστικό (1 χλμ.). Διασχίζουμε συνεχώς άστρωτα κροκαλοπαγή και χαλικοπαγή, που έχουν κιτρινωπό χρώμα, αλλά δεν μοιάζουν με τα συνήθη νεογενή. Όπως διαπίστωσα αργότερα είναι ο μυλονίτης της επώθησης, που καλύπτει τα νεογενή στρώματα.

Μπαίνουμε στην Κνίδη <#156, 294527, 4440947>, αφήνοντας αριστερά μας το βουνό Προφ. Ηλίας. Ανατολικά ανοίγεται ένα οροπέδιο και ανατολικότερα διακρίνεται η ορεινή μάζα του Βούρινου. Το οροπέδιο είναι επίπεδο με ελάχιστους λόφους. Το υψόμετρο είναι 675 μ. Προς τα ανατολικά διακρίνεται ένας μικρός ορεινός όγκος, ο Κίσσαβος, αποκομμένος από τον Βούρινο, και κατευθυνόμαστε προς τα εκεί.

Το οροπέδιο που διασχίζουμε δεν έχει χείμαρρους. Πιθανότατα σχηματίζεται από οφιόλιθους του Βούρινου, που προς τα δυτικά φθάνουν μέχρι την Κνίδη. Δυτικά της Κνίδης, εμφανίζονται τα άστρωτα κροκαλοπαγή και λατυποπαγή που ανέφερα προηγουμένως. Εδώ στο οροπέδιο, το ανώτερο στρώμα είναι πολύ λεπτό και ανήκει στο Νεογενές.

Ο δρόμος συνεχίζει νότια του βουνού Κίσσαβος, διασχίζοντας συνεχώς μαλακά πετρώματα (πιθανώς νεογενή ή οφιόλιθοι). Στο σημείο <299032, 4440746> διακρίνουμε το υποκείμενο πέτρωμα, που είναι σχιστοκερατόλιθοι. Το Νεογενές, εδώ, είναι επικλυσιγενές. Στην πραγματικότητα είναι μια μολάσσα με χαρακτηριστικά τεκτονικού λατυποπαγούς.

Μετά ο δρόμος στρίβει δεξιά και στη νότια όχθη του ποταμού Ψαράκι, διακρίνεται το επικλυσιγενές Νεογενές, με καφέ και κόκκινες μάργες και ψαμμίτες καλά στρωμένους. Το Νεογενές έχει κλίση προς τα νότια. Μπαίνουμε στο χωριό Πυλωροί <#157, 299766, 4440095>. Αμέσως μετά το χωριό, υπάρχει διασταύρωση αριστερά για Βάρη (προς τα βόρεια). Ακολουθούμε αυτόν τον δρόμο.

Η παραπάνω διαδρομή, από Γρεβενά προς Βούρινο, που διασχίζει εγκάρσια το Νεογενές της Μεσοελληνικής Αύλακας πρέπει να επαναληφθεί, μελλοντικά, διότι δίνει την εντύπωση, ότι το υπόβαθρο των νεογενών είναι οι οφιόλιθοι.

Το βουνό Ντάφα Ράχη, ανατολικά του Αλιάκμονα και βορείως του Πόρου, αποτελείται από κρητιδικούς ασβεστόλιθους, όπως φαίνεται στον γεωλογικό χάρτη του ΙΓΜΕ. Όμως, δίνει την εντύπωση ότι πρόκειται για ένα τέμαχος, που έχει επωθηθεί επί του Νεογενούς και επί των οφιόλιθων που εμφανίζονται αμέσως ανατολικότερα. Πιθανότατα, πρόκειται για ένα υπόλειμμα (klippe) του ασβεστολιθικού καλύμματος του Βούρινου, που προωθήθηκε, προς τα δυτικά, μέχρι τον Αλιάκμονα.

Υπενθυμίζουμε, ότι ο Brunn είχε θεωρήσει ότι οι κρητιδικοί ασβεστόλιθοι του βουνού Ντάφα Ράχη είναι επικλυσιγενείς επί των οφιόλιθων και με βάση αυτόν τον συλλογισμό απέδωσε ιουρασική ηλικία στους οφιόλιθους της Ελλάδας. Τους δε οφιόλιθους της ίδιας περιοχής τους θεώρησε ότι καλύπτουν τους τριαδικούς ασβεστόλιθους του βορειοανατολικού Βούρινου.

Οι παρατηρήσεις μας διαψεύδουν αυτές τις απόψεις. Στην πραγματικότητα, όπως φαίνεται και στο χωριό Χρώμιο, οι τριαδικοί και οι κρητιδικοί ασβεστόλιθοι είναι αλλόχθονα πετρώματα, που βρίσκονται επωθημένα, όχι μόνο επί των οφιόλιθων, αλλά και επί του Νεογενούς. Άρα, η ηλικία των οφιόλιθων δεν μπορεί να προσδιορισθεί από τις εμφανίσεις των μεσοζωικών ασβεστόλιθων, που, ενδεχομένως, τους περιβάλλουν.

Κοζάνη - Νεάπολη - Επταχώριον - Κόνιτσα.


Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2002.

Ξεκινάμε από την Κοζάνη, περνάμε από την Σιάτιστα και συνεχίζουμε προς Νεάπολη. Περνούμε την γέφυρα του Αλιάκμονα. Πριν από την Νεάπολη υπάρχει διασταύρωση για Ιωάννινα. Αφήνουμε δεξιά μας την Νεάπολη <#149, 278153, 4465307> και συνεχίζουμε προς Ιωάννινα. Διασχίζουμε συνεχώς νεογενή της λεγόμενης Μεσοελληνικής Αύλακας. Φθάνουμε στο Αηδονοχώρι. Αμέσως μετά υπάρχει διασταύρωση δεξιά για Χορηγό, Κρυονέρι, Ασπρούλα και Μεσόλογγο.

Συνεχίζοντας στον κεντρικό δρόμο, συναντούμε διασταύρωση δεξιά για Απιδέα και Λευκοθέα. Έχουμε ανηφορίσει σε υψόμετρο 780 μ. Αφήνουμε το Τσοτίλι αριστερά μας και συνεχίζουμε διασχίζοντας Νεογενή. Μετά υπάρχει αριστερά διασταύρωση για Λούβρη και Κριμήνι.

Αρχίζουμε να κατηφορίζουμε σε έναν μεγάλο παραπόταμο του Αλιάκμονα, την Πραμόριτσα. Συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Ομαλή και άλλα δέκα χωριά του ανατολικού Βοΐου, μέχρι το χωριό Ζώνη. Το Βόιον είναι μια από τις κορφές της βόρειας Πίνδου, στα όρια μεταξύ των Νομών Κοζάνης και Καστοριάς. Συνεχίζουμε διασχίζοντας συνεχώς άμμους και ψαμμίτες του Νεογενούς.

Μετά από δύο κλειστές στροφές φθάνουμε σε ένα λατομείο, όπου γίνεται εξόρυξη πλακών από ψαμμίτη. Κατεβαίνοντας υψομετρικά από το προηγούμενο λατομείο διακρίνουμε μια αλλαγή στο πέτρωμα και μια αύξηση της κλίσης των στρωμάτων προς τα ανατολικά. Δηλαδή το Νεογενές αρχίζει να φαίνεται σαν πτυχωμένο, με ανυψούμενη την προς τα δυτικά περιοχή. Συναντούμε διασταύρωση αριστερά για Βουχωρίνα και αμέσως μετά περνάμε πάνω από το ποτάμι Πραμορίτσα και συνεχίζουμε στην νότια πλευρά του ποταμού.

Προχωρούμε κατά μήκος της κοιλάδας της Πραμορίτσας, που δυτικότερα ονομάζεται Κουτσομηλιάς ρέμα. Παρατηρούμε θαυμάσιες τομές των πετρωμάτων του Νεογενούς. Τα στρώματα είναι εντελώς επίπεδα και αδιατάρακτα με κλίση προς τα ανατολικά. Συναντούμε διασταύρωση αριστερά για Κορυφή και Χρυσαυγή.

Ξαναπερνούμε το ποτάμι Πραμόριτσα και συνεχίζουμε στην βόρεια πλαγιά της κοιλάδας. Διασχίζουμε μάργες και ψαμμίτες, πολύ καλά στρωμένους με γενική κλίση 10˚ προς τα βορειανατολικά. Αφήνουμε δεξιά μας το χωριό Μόρφη. Είμαστε σε υψόμετρο 850 μ. Συνεχίζουμε μέσα σε νεογενή.

Συναντούμε διασταύρωση δεξιά για Αγία Σωτήρα. Κατηφορίζουμε πάλι προς το ποτάμι περνώντας μέσα από νεογενή. Περνάμε το ποτάμι Μόκα Μύλος, όπου κατασκευάζεται μια καινούργια γέφυρα και αρχίζουμε να ανηφορίζουμε. Εδώ κατασκευάζεται φράγμα. Υπάρχει ένα έργο σαν υπερχειλιστής. Είμαστε σε υψόμετρο 870 μ. και συνεχίζουμε να ανηφορίζουμε προς τον Πεντάλοφο. Η κλίση των νεογενών παραμένει 10˚ προς τα ανατολικά. Φθάνουμε στον Πεντάλοφο <#150, 256618, 4452874>, σε υψόμετρο 1060 μ. Το χωριό είναι όμορφο με πολλά ξενοδοχεία.

Προοδευτικά το πέτρωμα αλλάζει. Τώρα διασχίζουμε γκρίζους ψαμμίτες με λίγη μάργα, του Νεογενούς. Η κλίση είναι ανατολική και τα στρώματα εντελώς αδιατάρακτα.  Συναντούμε διασταύρωση δεξιά για Βυθό. Συνεχίζουμε να ανηφορίζουμε. Είμαστε σε υψόμετρο 1150 μ. και ο δρόμος συνεχίζει στο αυχένα των βουνών. Τώρα το υλικό των νεογενών ιζημάτων είναι πιο χονδρόκοκκο και εμφανίζονται και κροκαλοπαγή ανάμεσα στα στρώματα των μαργών και ψαμμιτών.

Φθάνουμε στο αυχένα του βουνού, σε υψόμετρο 1320 μ. Είμαστε στην νότια περιοχή του όρους Βόιον, στα όρια των Νομών Κοζάνης και Καστοριάς. Αφήνουμε την υδρολογική λεκάνη του Αλιάκμονα και περνούμε στην λεκάνη του Σαραντάπορου. Προς βορρά διακρίνεται η κορυφή Προφήτης Ηλίας Σουπανίου (1805 μ.). Κατηφορίζοντας διασχίζουμε και πάλι νεογενή με κλίση βορειοανατολική. Αυτό σημαίνει ότι όσο προχωρούμε προς τα δυτικά εισχωρούμε στα βαθύτερα στρώματα του Νεογενούς.

Μετά, καθώς κατηφορίζει ο δρόμος, το πέτρωμα αλλάζει. Τώρα, διασχίζουμε σχηματισμούς που αποτελούνται από κροκαλοπαγή μόνο.  Από το σημείο <250122, 4454303> και σε υψόμετρο 1280 μ. τα πετρώματα αλλάζουν σε αδρομερή κροκαλοπαγή με βορειοανατολική κλίση 45˚. Φαίνεται, ότι το Νεογενές έχει ανασηκωθεί, λόγω ενός αντικλίνου που σχηματίσθηκε λίγο δυτικότερα, στην περιοχή της Βόρειας Πίνδου, προφανώς μετά την απόθεση του Νεογενούς.

Μετά τα ιζήματα μεταπίπτουν σε λεπτοφυλλώδεις μάργες με μεγάλη κλίση 45˚ προς τα βορειοανατολικά. Όσο προχωρούμε δυτικότερα εισχωρούμε σε πιο παλαιά στρώματα του Νεογενούς. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι τα στρώματα αυτά είναι εντελώς αδιατάρακτα εάν εξαιρέσει κανείς την μεγάλη κλίση τους. Οι αργιλικές στρώσεις έχουν πολύ μικρό πάχος, 5 – 10 cm, και κλίση 40˚ – 45˚ προς τα βορειανατολικά.

Στο σημείο <247403, 4456317> υπάρχει parking. Σταματάμε δεξιά του δρόμου, για να παρατηρήσουμε δούμε την κοιλάδα του Ζουζουλιώτικου ρέματος, που διευρύνεται προς τα δυτικά. Διακρίνουμε προς τα δυτικά ότι κάτω από τα λεπτοστρωματώδη αργιλικά ιζήματα, στα οποία βρισκόμαστε τώρα, υπάρχουν στρώματα με σκουρόχρωμους (στο χρώμα των οφιόλιθων) σχιστόλιθους, επίσης σε λεπτές στρώσεις.

Κατηφορίζοντας προς την κοιλάδα του Ζουζουλιώτικου ρέματος, που είναι παραπόταμος του Σαραντάπορου, παρατηρούμε ότι αρχίζουν να σπανίζουν οι ψαμμιτικές στρώσεις του Νεογενούς και επικρατούν οι ιλυόλιθοι με σκούρο κόκκινο ή καφέ χρώμα. Η κλίση είναι 30˚ προς τα βορειανατολικά.

Αμέσως μετά μπαίνουμε στο Επταχώρι <#151, 246442, 4456368)>, όπου παρατηρούμε τις χαρακτηριστικές μάργες, που πήραν το όνομά τους (μάργες Επταχωρίου) από το χωριό αυτό. Πρόκειται για πολύ μαλακούς ιλυόλιθους. Το υψόμετρο είναι 880 μ.

Συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Ζούζουλη και Φούρκα, δηλαδή χωριά στον βορειανατολικό Σμόλικα (2637 μ., δεύτερη σε ύψος κορυφή της Ελλάδας). Ο δρόμος αυτός συνεχίζεται νότια προς Σαμαρίνα και Δίστρατο, απ’ όπου στρίβει δυτικά, περνά νοτίως του Σμόλικα και καταλήγει στην Κόνιτσα, μέσω της κοιλάδας του Αωού.  Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα γεωλογική διαδρομή, που πρέπει να γίνει μελλοντικά.

Στον γεωλογικό χάρτη του ΙΓΜΕ βλέπουμε, ότι νοτιοδυτικά του χωριού Ζούζουλη, στις βορειοανατολικές πλαγιές του Σμόλικα, σε υψόμετρο 1450 μ. (ύψωμα Λευκάδια) εμφανίζονται οφιόλιθοι. Επίσης βλέπουμε ότι οφιόλιθοι εμφανίζονται και δυτικά του χωριού Σαμαρίνα, όπου ανυψώνονται μέχρι την κορυφή του Σμόλικα. Προφανώς ο Σμόλικας είναι ένα τεράστιο αντίκλινο, που έχει ανυψώσει τους οφιόλιθους του υποβάθρου κατά 1000 μ. περίπου και τους έχει φέρει να εμφανίζονται υψηλότερα από το Νεογενές της περιοχής Επταχωρίου.

Στον γεωλογικό χάρτη βλέπουμε επίσης, ότι η περιοχή μεταξύ των δύο οφιολιθικών εμφανίσεων, Ζούζουλης και Σμόλικα, καλύπτεται από φλύσχη, ο οποίος, προφανώς, παρεμβάλλεται στρωματογραφικώς μεταξύ των οφιολίθων του υποβάθρου και του Νεογενούς, που εμφανίζεται ανατολικότερα στην περιοχή του Επταχωρίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι επί του φλύσχου αυτού «επιπλέουν» διάφορα απομονωμένα μεταξύ τους ασβεστολιθικά τεμάχη μεσοζωικής ηλικίας. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, τα τεμάχη αυτά αποτελούν υπολείμματα ενός ασβεστολιθικού καλύμματος (klippen), που επωθήθηκε στην περιοχή, όταν τα στρώματα ήταν ακόμη οριζόντια, δηλαδή πριν από την εποχή των μεγάλων πτυχώσεων και της δημιουργίας του αντικλίνου του Σμόλικα.

Μετά το Επταχώρι, συνεχίζουμε προς τα δυτικά. Κατηφορίζουμε προς την κοιλάδα του Ζουζουλιώτικου ρέματος. Στην απέναντι πλευρά της κοιλάδας (την δυτική), τα βουνά φαίνεται ότι σχηματίζονται από μη νεογενή πετρώματα. Ο δρόμος στρίβει δυτικά ακολουθώντας πορεία στην βόρεια πλευρά του Ζουζουλιώτικου. Διασχίζουμε τους ίδιους σκοτεινόχρωμους ιλυόλιθους. Αμέσως μετά συναντούμε τον Σαραντάπορο ποταμό, που έρχεται από βορρά και σμίγει με το Ζουζουλιώτικο ρέμα, λίγο νοτιότερα. Περνάμε την γέφυρα του Σαραντάπορου.

Αμέσως μετά υπάρχει διασταύρωση δεξιά προς Χρυσή, Πευκόφυτο (ανατολικά του όρους Αρένες και Γράμος), Κοτύλη, Νεστόριο και Καστοριά. Παίρνουμε αυτόν τον δρόμο, για να ερευνήσουμε ένα μικρό κομμάτι του.

Προχωρούμε βόρεια, στην δυτική πλευρά της κοιλάδας του Σαραντάπορου, που σχηματίζεται ανατολικά των βουνών Αρένες της Βόρειας Πίνδου (κορυφές Κάτω Αρένα, 2075 μ. και Επάνω Αρένα, 2192 μ.). Τα βουνά αυτά χωρίζουν την Μακεδονία από την Ήπειρο.

Τα πετρώματα της κοιλάδας είναι τα ίδια νεογενή, που παρατηρήσαμε και προηγουμένως στο Επταχώρι, με την συνηθισμένη κλίση προς τα ανατολικά. Πιθανότατα αυτά τα στρώματα να αποτελούν την βάση του Νεογενούς.

Συναντούμε μια διασταύρωση δεξιά για Νεστόριο και Καστοριά. Εμείς συνεχίζουμε ευθεία και ανηφορίζουμε προς το χωριό Χρυσή.

Παρατηρούμε ότι η κλίση των νεογενών αυξάνει και εξακολουθεί να είναι προς τα ανατολικά. Μπαίνουμε στο χωριό Χρυσή (#152, 242700, 4462353) διασχίζοντας τους ίδιους σχηματισμούς.

Δυτικά του χωριού Χρυσή, σε απόσταση 1 χλμ. περίπου, στις κορυφές Αρένες, διακρίνονται μεσοζωικοί ασβεστόλιθοι, οι οποίοι πιθανότατα βρίσκονται επωθημένοι επί των οφιόλιθων.  Το βουνό Αρένες είναι το πρώτο, εξ ανατολών, αντίκλινο της βόρειας Πίνδου και αποτελεί την προς Βορρά προέκταση του Σμόλικα.

Επιστρέφουμε στον κεντρικό δρόμο για Κόνιτσα. Προχωρούμε δυτικά κατά μήκος της κοιλάδας του Σαραντάπορου ποταμού.

Στην νότια πλευρά της κοιλάδας, το βουνό Κούτσουρο (1294 μ.), όπως φαίνεται από μακριά, δίνει την εντύπωση ότι αποτελείται από νεογενείς ιλυόλιθους, τουλάχιστον στην ανατολική του πλευρά. Πιθανότατα πρόκειται για τα αρχαιότερα στρώματα του Νεογενούς, διότι αμέσως δυτικότερα, όπως φαίνεται στον γεωλογικό χάρτη, του βουνό σχηματίζεται από οφιόλιθους.

Αμέσως μετά, στον δρόμο μας, παρατηρούνται κατολισθήσεις βραχωδών πετρωμάτων και απότομα περνούμε σε περιοχή με οφιόλιθους. Είμαστε στην θέση <242689, 4457187>, νότια του βουνού Ύψωμα Πλατάνι. Εδώ, συναντούμε μια μικρή εμφάνιση μεσοζωικών ασβεστόλιθων, η οποία τερματίζεται απότομα προς τα δυτικά και έρχεται σε επαφή με οφιόλιθους.

Εξετάζουμε την επαφή Νεογενούς – οφιόλιθων. Από δυτικά προς ανατολικά έχουμε οφιόλιθους, μετά ένα τεκτονικό λατυποπαγές (μυλονίτης) γεμάτο με θραύσματα ασβεστόλιθων κρητιδικής ηλικίας πιθανώς. Τα στρώματα είναι σχεδόν κατακόρυφα. Αμέσως μετά (ανατολικότερα) αρχίζουν οι ιλυόλιθοι του νεογενούς, με πολύ μεγάλη κλίση προς τα ανατολικά. Τα ασβεστολιθικά τεμάχη είναι πιο συμπαγή βορειότερα, σε ένα υψόμετρο 50 – 100 μ. υψηλότερα από τον δρόμο, όπου βρισκόμαστε τώρα, και καλύπτουν ταυτόχρονα και τους οφιόλιθους και το Νεογενές. Προφανώς, αποτελούν τμήματα ενός ευρύτερου ασβεστολιθικού καλύμματος (klippen), που τοποθετήθηκε στην περιοχή μετά την έναρξη απόθεσης του Νεογενούς.

Συνεχίζουμε προς Κόνιτσα. Παρατηρούμε καθαρούς περιδοτίτες αρκετά τεκτονισμένους, που εμφανίζονται στην κοιλάδα του Σαραντάπορου, μεταξύ των βουνών Κούτσουρο και Ύψωμα Πλατάνι. Σποραδικά διακρίνεται και μυλονιτιωμένο περιδοτιτικό υλικό με την μορφή ιζήματος. Τα πετρώματα αυτά είναι παρόμοια με αυτά του Βούρινου.

Περνάμε το όριο μεταξύ Νομών Καστοριάς και Ιωαννίνων και μπαίνουμε στην Ήπειρο. Αριστερά (νότια) παρατηρούμε οφιόλιθους και δεξιά (βόρεια) ηφαιστειοϊζηματογενή πετρώματα. Απότομα τελειώνουν οι εμφανίσεις περιδοτιτών και μπαίνουμε σε ένα φλυσχοειδές ή φλύσχη. Το φλυσχοειδές αυτό μοιάζει πολύ με ηφαιστειοϊζηματογενή σχηματισμό, δηλαδή δεν είναι σίγουρο ότι πρόκειται για φλύσχη. Είναι πολύ πιθανό να ανήκει στην οφιολιθική σειρά. Η κλίση του πετρώματος είναι ανατολική.

Στην νότια πλαγιά της κοιλάδας διακρίνουμε ένα υπόβαθρο καθαρά οφιολιθικό και από πάνω του αυτό το φλυσχοειδές. Προχωρούμε περίπου 1 χλμ. μέσα σ’ αυτό το φλυσχοειδές. Υπάρχει μια γέφυρα στο σημείο <238455, 4457272>, στο φαράγγι του χείμαρρου Μέγας Λάκκος, που έρχεται από βόρεια. Κοιτάζοντας προς βορρά βλέπουμε ότι τα βουνά έχουν ασβεστολιθικές κορυφές, που σχηματίζονται από ασβεστόλιθους επωθημένους επάνω στους οφιόλιθους.

Μετά την γέφυρα συναντούμε ένα ρήγμα και μετά μπαίνουμε σε μαλακά πετρώματα. Αριστερά συναντούμε διασταύρωση για Δροσοπηγή. Μετά συναντούμε δεξιά διασταύρωση για το χωριό Πλαγιά.

Στην θέση <236351, 4457744> το φλυσχοειδές είναι φυλλώδες και έχει μέσα παρεμβολές από στρώσεις κροκαλοπαγών. Μπορεί να είναι και οφιολιθικής προέλευσης πέτρωμα. Μετά από την θέση αυτή και προς τα δυτικά διασχίζουμε κροκαλοπαγή με πολύ μεγάλες κροκάλες, που δίνουν την εντύπωση νεογενών μολασσικών σχηματισμών. Παρατηρούνται συνεχώς εναλλαγές αυτών των κροκαλοπαγών με ιλυόλιθους και ψαμμίτες. Η κλίση των στρωμάτων είναι μεγάλη, περίπου 50˚ προς τα βορειανατολικά.

Συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Κεφαλοχώρι. Μετά περνούμε τον χείμαρρο Λυγερής Ρέμα και συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Λυκόρραχη. Αυτό το ρέμα συγκεντρώνει τα νερά της νότιας πλαγιά του βουνού Αρένες.

Δυτικά του χείμαρρου παρατηρούμε πάλι τα κροκαλοπαγή με κλίση πολύ έντονη προς βορρά (σχεδόν ανορθωμένα στρώματα). Οι σχηματισμοί αυτοί είναι πολύ τεκτονισμένοι, σε αντίθεση με τα ιζήματα της Μεσοελληνικής Αύλακας, δηλαδή του Νεογενούς ανατολικά του Επταχωρίου.

Συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Αετομηλίτσα και Γράμο. Από βόρεια έρχεται ο μεγάλος χείμαρρος Πιστιλιάπη Ρέμα, που συγκεντρώνει τα νερά της λεκάνης που σχηματίζεται νοτίως του Γράμου και των Αρένων. Μετά την γέφυρα αυτού του χείμαρρου παρατηρούμε και πάλι ιλυόλιθους πολύ τεκτονισμένους, με πολύ σκοτεινό χρώμα, που θυμίζουν οφιολιθικά υλικά. Αμφιβάλλω εάν πρόκειται για φλύσχη. Πιθανώς είναι ένα τεκτονικό μίγμα οφιόλιθων και φλύσχη.

Λίγο δυτικότερα διαπιστώνουμε ότι βρισκόμαστε στην καρδιά ενός αντικλίνου. Από το σημείο <234467, 4457744> το φλυσχοειδές αρχίζει να έχει κλίση προς τα δυτικά. Εδώ παρατηρούνται και μερικές εμφανίσεις οφιολιθικών πετρωμάτων. Το πέτρωμα είναι πολύ έντονα τεκτονισμένο. Παρατηρούνται εναλλαγές ιλυολίθων με ψαμμίτες. Συναντούμε δεξιά διασταύρωση για Πυρσόγιαννη, Βούρμπιανη και Πληκάτι.

Το φλυσχοειδές συνεχίζει να είναι πολύ τεκτονισμένο με σχεδόν κατακόρυφα στρώματα, των οποίων η μορφή διαφέρει αισθητά από την μορφή του τυπικού φλύσχη. Πλησιάζουμε και περνούμε από μια μεγάλη γέφυρα του Σαραντάπορου. Πρόκειται για την Γέφυρα Σπηλιωτόπουλου. Αμέσως μετά υπάρχει διασταύρωση αριστερά για το χωριό Καστανέα. Είμαστε στο σημείο <227619, 4453063>, σε υψόμετρο 560 μ.

Στο σημείο αυτό σταματούμε και γυρίζουμε πίσω, για να επιστρέψουμε στην Σιάτιστα.

Επιστρέφοντας, στο σημείο <231754, 4457459>, βορείως της συμβολής του χείμαρρου Μάνι Ρέμα με τον Σαραντάπορο, διακρίνουμε μέσα στο φλυσχοειδές και εμφανίσεις οφιόλιθων, πολύ τεκτονισμένων. Επειδή είμαστε στην καρδιά του αντικλίνου, υποθέτω ότι οι οφιόλιθοι αντιστοιχούν στα πετρώματα που υπόκεινται του φλυσχοειδούς.

Περνώντας από το Επταχώρι και προχωρώντας προς τον Πεντάλοφο, στο σημείο <250646, 4454211> συναντούμε κροκαλοπαγή παρόμοια με αυτά που βρήκαμε και μέσα στο φλυσχοειδές της κοιλάδας του Σαραντάπορου. Εδώ τα κροκαλοπαγή έχουν βέβαια κλίση προς τα ανατολικά και δεν είναι τεκτονισμένα. Αυτό το αναφέρουμε για να έχουμε υπόψη μας ότι το φλυσχοειδές του Σαραντάπορου μπορεί να παρουσιάζει συγγένεια με τα ιζήματα της Μεσοελληνικής Αύλακας.

Ο J. BRUNN ονομάζει τα κροκαλοπαγή αυτά Σχηματισμό του Πεντάλοφου (ή και Μετεώρων) με ηλικία Ανώτερο Ολιγόκαινο – Ακουϊτάνιο και τους υπερκείμενους ψαμμίτες Σχηματισμό του Τσοτιλίου με ηλικία Ακουϊτανίου – Βουρδιγαλίου (Κατώτερο Μειόκαινο).

Το συμπέρασμα από την παραπάνω διαδρομή είναι ότι η οροσειρά της Βόρειας Πίνδου (Σμόλικας, Αρένες, Γράμος) αντιστοιχεί σε ένα μεγάλο αντίκλινο.

Όσον αφορά την στρωματογραφία, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι τα βαθύτερα στρώματα αντιστοιχούν σε περιδοτίτες και οφιόλιθους. Επάνω από τους οφιόλιθους έχει αποτεθεί ένα φλυσχοειδές στρώμα, πολύ τεκτονισμένο. Πάνω από το φλυσχοειδές έχει αποτεθεί κανονικά το Νεογενές.

Κατά την διάρκεια του Νεογενούς και πιο συγκεκριμένα κατά το Ανώτερο Μειόκαινο (όπως συνάγεται από παρατηρήσεις στην περιοχή Σιάτιστας - Κοζάνης), έγινε τοποθέτηση καλυμμάτων μεσοζωικών ασβεστόλιθων επί του Νεογενούς, ενώ όλα τα στρώματα διατηρούσαν ακόμη μια σχεδόν οριζόντια διάταξη, στον χώρο.

Ακολούθησε μια φάση έντονης πτύχωσης και δυτικά της ζώνης, που ονομάζεται Μεσοελληνική Αύλακα, σχηματίσθηκε το αντίκλινο της Βόρειας Πίνδου. Η Μεσοελληνική Αύλακα δεν αποτελεί βύθισμα, σε σχέση με την Πίνδο ή τον Βούρινο. Αποτελεί μια ζώνη η οποία δεν πτυχώθηκε, αλλά ως σύνολο ανυψώθηκε με αποτέλεσμα η επιφάνειά της να βρίσκεται, σήμερα, σε υψόμετρο 500 μ. περίπου, όπως συμβαίνει π.χ. στην λεκάνη των Γρεβενών.

Στους γεωλογικούς χάρτες εμφανίζονται οι οφιόλιθοι της Βόρειας Πίνδου (Σμόλικα) να βρίσκονται επωθημένοι επί ενός φλύσχου (του φλυσχοειδούς που αναφέραμε πιο πάνω). Αυτό διαψεύδεται από τις παρατηρήσεις μας. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Στους γεωλογικούς χάρτες, αυτό το φλυσχοειδές ονομάζεται φλύσχης της Πίνδου.


ΠΙΝΑΚΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΔΡΟΜΩΝ